Köşe Yazısı
MEKKE ANLAŞMASI DEDİKLERİ
YAŞAR EYİCE
08 Nov 2026
14 dk okuma
195
*- 16 MADDELİK ANLAŞMA Mekke Anlaşması’nı 27 Ekim 2026 tarihinde ele aldım. Fakat hiç kimseyi etki altında bırakmamak ve yanlış anlamalara neden olmamak için TBMM’ye getirilip ele alınmasına kadar bekleme kararı aldım.
Artık ‘Nedir, ne değildir!’ i bırakarak, yorumlarını okuyucularıma bıraktım.
Ben anlaşmayı ve maddelerini anlatayım:
Mekke Anlaşması, Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve
Suudi Arabistan Krallığı Arasında, 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke’de
imzalanmış 16 maddelik kolektif bir güvenlik ve savunma paktıdır.
Tam adı Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi
Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşmasıdır.
Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan
Krallığı arasında ortak savunma ve güvenlik iş birliğini
düzenlemektedir.
Anlaşma; taraflar arasında savunma alanındaki iş birliğinin
geliştirilmesi, ortak mekanizmaların oluşturulması, askerî
koordinasyon ve lojistik destek gibi konulara ilişkin hükümler
içermektedir.
Mekke Anlaşması’nın Kapsamı ve Önemi
Anlaşma, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara
yöneltilmiş sayılmasını öngörerek kolektif savunma ve caydırıcılık
anlayışını esas almaktadır.
Bu çerçevede silahlı kuvvetler arasında koordinasyonun ve birlikte
çalışabilirliğin geliştirilmesi, ortak tatbikatlar, personel değişimi,
lojistik destek, istihbarat paylaşımı ve gizlilik dereceli bilgilerin
korunması gibi alanlarda iş birliği düzenlenmektedir.
Anlaşma ayrıca savunma sanayii alanında ortak araştırma ve geliştirme
faaliyetlerini, teknoloji paylaşımını ve ortak üretimi
desteklemektedir.
Anlaşmanın uygulanmasına stratejik yön vermek ve taraflar arasındaki
savunma ve güvenlik iş birliğini geliştirmek amacıyla Dışişleri ve
Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan Stratejik
Siyasi ve Savunma Komitesi kurulmuştur.
Komite çalışmalarını desteklemek üzere Suudi Arabistan’da bir
sekretarya oluşturulması ve sekretaryanın ilk genel sekreterinin
Pakistan’dan üç yıllığına görevlendirilmesi kararlaştırılmıştır.
Anlaşma, tarafların bölgesel savunma anlayışı doğrultusunda iş
birliğini kurumsallaştırmayı ve bölgesel barış ve istikrara katkıda
bulunmayı amaçlamakta; yeni üyelerin katılımına da imkân tanımaktadır.
*- 7 AĞUSTOS’TA İMZALANDI
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan “Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan
İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma
İçin Mekke Anlaşması’nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun
teklifinin gerekçesi
GENEL GEREKÇE
“Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan
Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması” 7 Ağustos 2026
tarihinde Mekke’de imzalanmıştır.
Mekke Anlaşması ile, bölgesel sahiplenme anlayışı temelinde bölge
ülkeleri arasında stratejik diyaloğun ve karşılıklı güvene dayalı
birlikte çalışma kültürünün güçlendirilmesi, Orta Doğu’da ve ötesinde
iş birliğine ve kolektif caydırıcılığa dayalı güvenlik yaklaşımının
tesis edilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden
çözümler üretilmesi hedeflenmektedir.
Bölgemizde bu şekilde saldırganlığın caydırılmasıyla kalıcı bir
istikrar ve güvenlik ortamının tesis edilmesi halinde, bunun orta ve
uzun vadede tüm bölge ülkeleri üzerinde son derece olumlu
sosyo-ekonomik etkilerinin olacağı değerlendirilmektedir.
Mekke Anlaşmasında Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, toprak
bütünlüğünün ve egemenliğinin korunması amacıyla iş birliği yapmayı ve
bu doğrultuda, BM Şartından kaynaklanan savunma haklarının
kullanılmasında her bir Tarafın kendi anayasal yükümlülükleri, milli
mevzuatı ve yetkili makamlarının kararları çerçevesinde askeri imkân
ve yeteneklerin konuşlandırılması da dâhil olmak üzere uygun
görecekleri tedbirlerle birbirlerine destek olmayı taahhüt
etmektedirler.
Anlaşmanın kolektif savunma hükmünün tatbik edilmesi kendiliğinden
işlemeyecek, bu husus yapılacak istişareler neticesinde mutabakatla
alınacak kararlara dayalı olacaktır. Mekke Anlaşması bu çerçevede,
terörizm dâhil Tarafların ortak değerlendirmesiyle savunma ve
güvenliklerini etkilediği belirlenen tehdit ve saldırılara karşı Taraf
devletlerin savunma ve güvenliğini kolektif caydırıcılık temelinde
güçlendirmeyi ve bu kapsamda Tarafların silahlı kuvvetleri arasında
birlikte çalışabilirlik, iş birliği ve koordinasyonun artırılmasını
hedeflemektedir.
Anlaşma, bu hedef doğrultusunda, savunma sanayii alanındaki iş
birliğinin de derinleştirilmesi amacını taşımaktadır. Mekke Anlaşması,
bölgesel sahiplenme, iş birliğine dayalı güvenlik ve kapsayıcılık
ilkeleri üzerine inşa edilmiştir.
Tamamen savunma odaklı olan Anlaşma, herhangi bir ülkeyi hedef
almamaktadır. Anlaşma, bölgesel barış, istikrar ve güvenliğe katkıda
bulunma arayışında olan, uluslararası hukuka saygılı ve toprak
bütünlüğü, egemen eşitlik ve içişlerine karışmama ilkelerini
benimseyen tüm bölge ülkelerinin katılımına açıktır.
Başlı başına, ayrı - gayrı
Mekke Anlaşması, ülkemizin diğer ittifaklarından veya anlaşmalarından
kaynaklanan ikili veya çok taraflı hiçbir yükümlülüğünü ortadan
kaldırmamakta veya bunların yerine geçmemektedir.
Aksine, Anlaşmanın etkin şekilde uygulanmasıyla Orta Doğu bölgesinde
sağlanması hedeflenen istikrar ve güvenlik ortamı, üyesi olduğumuz
diğer bir ittifak olan NATO‘nun Avrupa-Atlantik güvenliği bağlamındaki
amaçlarıyla da uyumludur.
Anlaşma kapsamında üstlenmekte olduğumuz yükümlülükler, ülkemizin NATO
kapsamındaki hak ve yükümlülüklerine halel getirmemektedir.
Mekke Anlaşmasının aramızdaki güvenlik ve savunma iş birliğinin
derinleştirilmesi suretiyle Suudi Arabistan ve Pakistan ile ikili
ilişkilerimizi yeni bir düzeye taşıyacağı, aynı zamanda kapsayıcı bir
bölgesel iş birliği mekanizması sunarak bölgemizde güvenlik ve
istikrarın sağlanmasına yönelik yapıcı ve önalıcı gayretlerimize
destek olacağı değerlendirilmektedir.
*- ORTAK SAVUNMA İÇİN MEKKE ANLAŞMASI
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti Hükümeti ve
Suudi Arabistan Krallığı Hükümeti (bundan böyle “Taraf, “Taraflar”
veya “Çekirdek Taraflar” olarak adlandırılacaktır),
Egemenliğe karşılıklı saygı, Birleşmiş Milletler Şartı ilkeleri,
uluslararası hukuk ve ilgili İç hukuk ilkelerini göz önünde
bulundurarak; “Taraflar” arasındaki savunma ortaklığına yönelik mevcut
işbirliği mekanizmalarını, koordinasyonu ve entegrasyonu bir ortak
savunma anlaşmasına taşımak hususunda mutabık kalarak,
“Taraflar” arasındaki ilişkileri, ortak menfaatler doğrultusunda,
silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliği, hazırlık düzeyi ve
etkinliğini de kapsayan işbirliği, koordinasyon ve entegrasyon
temelinde daha da geliştirmeye yönelik iradeyi teyit ederek,
böylelikle “Taraflar” ve halkları arasında mevcut dostluk ve kardeşlik
bağlarını pekiştirerek,
“Tarafların” birbirlerinin iç işlerine karışmama, egemen eşitlik,
toprak bütünlüğü ve uluslararası kabul görmüş sınırların ihlal
edilemezliği ilkelerinin önemini teyit ederek, bağımsızlıklarına,
egemenliklerine ve toprak bütünlüklerine karşı silahlı saldırı
durumunda gerekli karşılıklı destek tedbirlerinin uygulanmasının esas
olduğunu beyan ederek,
Küresel ve bölgesel barış, istikrar ve güvenliğin temini için
uluslararası hukuk ve Birleşmiş Milletler Şartı‘na uygun olarak ortak
çaba ve eşgüdümün önemini belirterek, Terörizmle mücadelede
“Tarafların” yetkili makamları arasında mevcut işbirliğinin
derinleştirilmesi arzusunu kaydederek Uluslararası konularda ortak
bir duruş sergileme maksadıyla bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda
“Taraflar” arasında mevcut işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini
vurgulayarak,
“Taraflar” arasında savunma ve savunma sanayii işbirliğinin daha da
geliştirilmesinin gerekli olduğunu kaydederek.
Müteakip hususlarda anlaşma sağlamıştır;
*- TEK TEK OKUYALIM
Şimdi de Mekke Anlaşması’nın 16 maddesini fıkralarıyla birlikte tek
tek ele alalım:
Madde 1-
“Taraflar” birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak
bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal
edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar.
“Taraflardan” herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve
uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya
tehlikeye düşmesi durumunda, “Taraflar” bu tehdit(ler) veya
tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri
kullanırlar.
Madde 2-
“Taraflardan” herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı
saldırı, tüm “Taraflara” yönelik bir saldırı olarak kabul edilir.
“Taraflardan” birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından
silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde,
“Taraflar” saldırıya uğrayan “Tarafa” birbirlerine sağlayabilecekleri
karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım
edecektir.
Bu amaçla “Taraflar”, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’nci Maddesinin
tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç
duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak
desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve
kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde
işbirliği yaparlar.
Madde 3-
“Taraflar”, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma
sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı
Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki
işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri
uygular.
Madde 4-
“Taraflar” uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak
istişarelerde bulunurlar. “Taraflar” hayati çıkarlarını ve ulusal
güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve
tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde
bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir
şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5-
“Taraflar”, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz
etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede
operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek
çabaları güçlendirirler.
Madde 6-
Savaşta ve barışta, “Taraflar”, savunma yeteneklerini geliştirmek
maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi,
ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile “Tarafların” Silahlı
kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik,
konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
*- SAVUNMA ÜRETİMİ
Ağustos ayında Mekke’de imzalanan 16 Maddelik savunma anlaşmasının
maddelerinin İngilizce orijinalinin aynısını siz değerle okuyucularım
için anlatmaya daha doğrusu paylaşmaya devam ediyorum:
Madde 7-
Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla “Taraflar” karşılıklı
mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları
arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini,
ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini
desteklerler.
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile
savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) “Tarafların” topraklarında, herhangi bir “Tarafın” uzmanları
vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin
desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında
uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) “Tarafların” karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
*- ENGELLERİN AŞILMASI
Sevgili okuyucularım, Mekke Anlaşması’nın önemli maddelerini okuyup
anlamışsınızdır. Tabii ki bizimle ilgili yorumları da televizyonlardan
dinleyip, yazılı medyadan okuyorsunuzdur. Maddeler açık ve net… Yani
vatandaşlar..ımız ‘doğru ile yanlışı’ kendisi idrak edebilir.
Umut ediyorum paylaşımımızdan herkes yararlanma imkanı bulmuştur
Madde 8 -
1. “Çekirdek Taraflar”, ortak savunmaya stratejik yön vermek,
“Taraflar” arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve
işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele
almak maksadıyla, “Tarafların” Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları
ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma
Komitesi’ni kurar.
Komite “Taraflar” arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa
toplanır. “Tarafların” Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde yılda bir
kez toplanabilir.
2 “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, gerekli gördüğü takdirde,
alt komiteler kurabilir.
3. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına
yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde
“Taraflar” arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
4. “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, “Çekirdek Tarafların”
oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer “Tarafların” katılımına ilişkin usul
ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
5. “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesine hizmet vermek üzere,
merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya ihdas
edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması
akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin
usul ve esaslar, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla bilahare
kararlaştırılır.
6. Sekretaryaya, “Çekirdek Taraflar” arasında dönüşümlü olarak üç
yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık
eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı
olacaktır.
7. Bu maddenin hükümleri “Taraflar” arasında mevcut askeri işbirliği
komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9-
İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda
gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla “Taraflar”, bilgi güvenliği,
verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata
varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında
bulunacaktır.
Madde 10-
Taraflar”, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna
bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah,
mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere
birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11-
Uluslararası hukuk ve “Tarafların” ilgili iç hukukları saklı kalmak
kaydıyla, “Taraflar”, bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu
Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave
yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12-
İşbu Anlaşma, “Tarafların” daha önce akdetmiş oldukları uluslararası
anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13-
1. “Taraflar”, işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik
dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli
mevzuatlara saygı gösterirler.
2. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, “Taraflar” dışındaki bir
devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz.
3. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin “bilmesi gereken”
prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere
sağlanması temin edilir.
Madde 14-
İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir
anlaşmazlık, “Taraflar” arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla
dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15-
İşbu Anlaşma “çekirdek Taraflar” arasında istişareler ve oybirliğiyle
tadil edilebilir.
Madde 16-
1. İşbu Anlaşma, her bir “Tarafın” tabi olduğu usuller uyarınca
onaylanacak ve son onay belgesinin “Stratejik Siyasi ve Savunma
Komitesi” Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe g-irecektir.
2. İşbu Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacaktır.
3. Herhangi bir “Taraf”, işbu Anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden
itibaren on yıl geçmesinin ardından, çekilme niyetini en az üç ay
önceden diğer “Taraflara” diplomatik kanallardan yazılı bilgilendirme
yapmak suretiyle Anlaşmadan çekilebilecektir.
4. İşbu Anlaşmanın sonlandırılması ya da Anlaşmadan çekilinmesi, sona
erme ya da çekilme tarihinden önce “Taraflarca” mutabık kalındığı
üzere halihazırda devam etmekte olan hiçbir faaliyet ve projeyi
etkilemez.
5. “Tarafların” gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunması ve
ifşasının önlenmesi konusundaki sorumlulukları, işbu Anlaşmanın sona
ermesi ve Anlaşmadan çekilinmesinden sonra da devam eder.
İşbu Anlaşma, Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde, her bir metin
aynı derecede geçerli olmak üzere, üç asıl nüsha halinde
imzalanmıştır.
Metinlerin yorumunda farklılık bulunması halinde İngilizce metin esas alınır.
İşbu Anlaşma 7 Ağustos 2026 (24/2/1448H) Cuma günü Mekke’de imzalanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Adına Recep Tayyip Erdoğan – Cumhurbaşkanı
Pakistan İslam Cumhuriyeti Adına Muhammed Şahbaz Şerif – Başbakan
Suudi Arabistan Krallığı Adına Muhammed bin Selman bin Abdulaziz el
Suud – Veliaht Prens
Başbakan
*-
Ben anlaşmayı ve maddelerini anlatayım:
Mekke Anlaşması, Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve
Suudi Arabistan Krallığı Arasında, 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke’de
imzalanmış 16 maddelik kolektif bir güvenlik ve savunma paktıdır.
Tam adı Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi
Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşmasıdır.
Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan
Krallığı arasında ortak savunma ve güvenlik iş birliğini
düzenlemektedir.
Anlaşma; taraflar arasında savunma alanındaki iş birliğinin
geliştirilmesi, ortak mekanizmaların oluşturulması, askerî
koordinasyon ve lojistik destek gibi konulara ilişkin hükümler
içermektedir.
Mekke Anlaşması’nın Kapsamı ve Önemi
Anlaşma, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının tüm taraflara
yöneltilmiş sayılmasını öngörerek kolektif savunma ve caydırıcılık
anlayışını esas almaktadır.
Bu çerçevede silahlı kuvvetler arasında koordinasyonun ve birlikte
çalışabilirliğin geliştirilmesi, ortak tatbikatlar, personel değişimi,
lojistik destek, istihbarat paylaşımı ve gizlilik dereceli bilgilerin
korunması gibi alanlarda iş birliği düzenlenmektedir.
Anlaşma ayrıca savunma sanayii alanında ortak araştırma ve geliştirme
faaliyetlerini, teknoloji paylaşımını ve ortak üretimi
desteklemektedir.
Anlaşmanın uygulanmasına stratejik yön vermek ve taraflar arasındaki
savunma ve güvenlik iş birliğini geliştirmek amacıyla Dışişleri ve
Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan Stratejik
Siyasi ve Savunma Komitesi kurulmuştur.
Komite çalışmalarını desteklemek üzere Suudi Arabistan’da bir
sekretarya oluşturulması ve sekretaryanın ilk genel sekreterinin
Pakistan’dan üç yıllığına görevlendirilmesi kararlaştırılmıştır.
Anlaşma, tarafların bölgesel savunma anlayışı doğrultusunda iş
birliğini kurumsallaştırmayı ve bölgesel barış ve istikrara katkıda
bulunmayı amaçlamakta; yeni üyelerin katılımına da imkân tanımaktadır.
*- 7 AĞUSTOS’TA İMZALANDI
Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan “Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan
İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma
İçin Mekke Anlaşması’nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun
teklifinin gerekçesi
GENEL GEREKÇE
“Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan
Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması” 7 Ağustos 2026
tarihinde Mekke’de imzalanmıştır.
Mekke Anlaşması ile, bölgesel sahiplenme anlayışı temelinde bölge
ülkeleri arasında stratejik diyaloğun ve karşılıklı güvene dayalı
birlikte çalışma kültürünün güçlendirilmesi, Orta Doğu’da ve ötesinde
iş birliğine ve kolektif caydırıcılığa dayalı güvenlik yaklaşımının
tesis edilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden
çözümler üretilmesi hedeflenmektedir.
Bölgemizde bu şekilde saldırganlığın caydırılmasıyla kalıcı bir
istikrar ve güvenlik ortamının tesis edilmesi halinde, bunun orta ve
uzun vadede tüm bölge ülkeleri üzerinde son derece olumlu
sosyo-ekonomik etkilerinin olacağı değerlendirilmektedir.
Mekke Anlaşmasında Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, toprak
bütünlüğünün ve egemenliğinin korunması amacıyla iş birliği yapmayı ve
bu doğrultuda, BM Şartından kaynaklanan savunma haklarının
kullanılmasında her bir Tarafın kendi anayasal yükümlülükleri, milli
mevzuatı ve yetkili makamlarının kararları çerçevesinde askeri imkân
ve yeteneklerin konuşlandırılması da dâhil olmak üzere uygun
görecekleri tedbirlerle birbirlerine destek olmayı taahhüt
etmektedirler.
Anlaşmanın kolektif savunma hükmünün tatbik edilmesi kendiliğinden
işlemeyecek, bu husus yapılacak istişareler neticesinde mutabakatla
alınacak kararlara dayalı olacaktır. Mekke Anlaşması bu çerçevede,
terörizm dâhil Tarafların ortak değerlendirmesiyle savunma ve
güvenliklerini etkilediği belirlenen tehdit ve saldırılara karşı Taraf
devletlerin savunma ve güvenliğini kolektif caydırıcılık temelinde
güçlendirmeyi ve bu kapsamda Tarafların silahlı kuvvetleri arasında
birlikte çalışabilirlik, iş birliği ve koordinasyonun artırılmasını
hedeflemektedir.
Anlaşma, bu hedef doğrultusunda, savunma sanayii alanındaki iş
birliğinin de derinleştirilmesi amacını taşımaktadır. Mekke Anlaşması,
bölgesel sahiplenme, iş birliğine dayalı güvenlik ve kapsayıcılık
ilkeleri üzerine inşa edilmiştir.
Tamamen savunma odaklı olan Anlaşma, herhangi bir ülkeyi hedef
almamaktadır. Anlaşma, bölgesel barış, istikrar ve güvenliğe katkıda
bulunma arayışında olan, uluslararası hukuka saygılı ve toprak
bütünlüğü, egemen eşitlik ve içişlerine karışmama ilkelerini
benimseyen tüm bölge ülkelerinin katılımına açıktır.
Başlı başına, ayrı - gayrı
Mekke Anlaşması, ülkemizin diğer ittifaklarından veya anlaşmalarından
kaynaklanan ikili veya çok taraflı hiçbir yükümlülüğünü ortadan
kaldırmamakta veya bunların yerine geçmemektedir.
Aksine, Anlaşmanın etkin şekilde uygulanmasıyla Orta Doğu bölgesinde
sağlanması hedeflenen istikrar ve güvenlik ortamı, üyesi olduğumuz
diğer bir ittifak olan NATO‘nun Avrupa-Atlantik güvenliği bağlamındaki
amaçlarıyla da uyumludur.
Anlaşma kapsamında üstlenmekte olduğumuz yükümlülükler, ülkemizin NATO
kapsamındaki hak ve yükümlülüklerine halel getirmemektedir.
Mekke Anlaşmasının aramızdaki güvenlik ve savunma iş birliğinin
derinleştirilmesi suretiyle Suudi Arabistan ve Pakistan ile ikili
ilişkilerimizi yeni bir düzeye taşıyacağı, aynı zamanda kapsayıcı bir
bölgesel iş birliği mekanizması sunarak bölgemizde güvenlik ve
istikrarın sağlanmasına yönelik yapıcı ve önalıcı gayretlerimize
destek olacağı değerlendirilmektedir.
*- ORTAK SAVUNMA İÇİN MEKKE ANLAŞMASI
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti Hükümeti ve
Suudi Arabistan Krallığı Hükümeti (bundan böyle “Taraf, “Taraflar”
veya “Çekirdek Taraflar” olarak adlandırılacaktır),
Egemenliğe karşılıklı saygı, Birleşmiş Milletler Şartı ilkeleri,
uluslararası hukuk ve ilgili İç hukuk ilkelerini göz önünde
bulundurarak; “Taraflar” arasındaki savunma ortaklığına yönelik mevcut
işbirliği mekanizmalarını, koordinasyonu ve entegrasyonu bir ortak
savunma anlaşmasına taşımak hususunda mutabık kalarak,
“Taraflar” arasındaki ilişkileri, ortak menfaatler doğrultusunda,
silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliği, hazırlık düzeyi ve
etkinliğini de kapsayan işbirliği, koordinasyon ve entegrasyon
temelinde daha da geliştirmeye yönelik iradeyi teyit ederek,
böylelikle “Taraflar” ve halkları arasında mevcut dostluk ve kardeşlik
bağlarını pekiştirerek,
“Tarafların” birbirlerinin iç işlerine karışmama, egemen eşitlik,
toprak bütünlüğü ve uluslararası kabul görmüş sınırların ihlal
edilemezliği ilkelerinin önemini teyit ederek, bağımsızlıklarına,
egemenliklerine ve toprak bütünlüklerine karşı silahlı saldırı
durumunda gerekli karşılıklı destek tedbirlerinin uygulanmasının esas
olduğunu beyan ederek,
Küresel ve bölgesel barış, istikrar ve güvenliğin temini için
uluslararası hukuk ve Birleşmiş Milletler Şartı‘na uygun olarak ortak
çaba ve eşgüdümün önemini belirterek, Terörizmle mücadelede
“Tarafların” yetkili makamları arasında mevcut işbirliğinin
derinleştirilmesi arzusunu kaydederek Uluslararası konularda ortak
bir duruş sergileme maksadıyla bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda
“Taraflar” arasında mevcut işbirliğinin güçlendirilmesinin önemini
vurgulayarak,
“Taraflar” arasında savunma ve savunma sanayii işbirliğinin daha da
geliştirilmesinin gerekli olduğunu kaydederek.
Müteakip hususlarda anlaşma sağlamıştır;
*- TEK TEK OKUYALIM
Şimdi de Mekke Anlaşması’nın 16 maddesini fıkralarıyla birlikte tek
tek ele alalım:
Madde 1-
“Taraflar” birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak
bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal
edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar.
“Taraflardan” herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve
uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya
tehlikeye düşmesi durumunda, “Taraflar” bu tehdit(ler) veya
tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri
kullanırlar.
Madde 2-
“Taraflardan” herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı
saldırı, tüm “Taraflara” yönelik bir saldırı olarak kabul edilir.
“Taraflardan” birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından
silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde,
“Taraflar” saldırıya uğrayan “Tarafa” birbirlerine sağlayabilecekleri
karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım
edecektir.
Bu amaçla “Taraflar”, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’nci Maddesinin
tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç
duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak
desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve
kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde
işbirliği yaparlar.
Madde 3-
“Taraflar”, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma
sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı
Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki
işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri
uygular.
Madde 4-
“Taraflar” uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak
istişarelerde bulunurlar. “Taraflar” hayati çıkarlarını ve ulusal
güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve
tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde
bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir
şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5-
“Taraflar”, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz
etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede
operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek
çabaları güçlendirirler.
Madde 6-
Savaşta ve barışta, “Taraflar”, savunma yeteneklerini geliştirmek
maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi,
ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile “Tarafların” Silahlı
kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik,
konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
*- SAVUNMA ÜRETİMİ
Ağustos ayında Mekke’de imzalanan 16 Maddelik savunma anlaşmasının
maddelerinin İngilizce orijinalinin aynısını siz değerle okuyucularım
için anlatmaya daha doğrusu paylaşmaya devam ediyorum:
Madde 7-
Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla “Taraflar” karşılıklı
mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları
arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini,
ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini
desteklerler.
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile
savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) “Tarafların” topraklarında, herhangi bir “Tarafın” uzmanları
vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin
desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında
uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) “Tarafların” karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
*- ENGELLERİN AŞILMASI
Sevgili okuyucularım, Mekke Anlaşması’nın önemli maddelerini okuyup
anlamışsınızdır. Tabii ki bizimle ilgili yorumları da televizyonlardan
dinleyip, yazılı medyadan okuyorsunuzdur. Maddeler açık ve net… Yani
vatandaşlar..ımız ‘doğru ile yanlışı’ kendisi idrak edebilir.
Umut ediyorum paylaşımımızdan herkes yararlanma imkanı bulmuştur
Madde 8 -
1. “Çekirdek Taraflar”, ortak savunmaya stratejik yön vermek,
“Taraflar” arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve
işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele
almak maksadıyla, “Tarafların” Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları
ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma
Komitesi’ni kurar.
Komite “Taraflar” arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa
toplanır. “Tarafların” Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde yılda bir
kez toplanabilir.
2 “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, gerekli gördüğü takdirde,
alt komiteler kurabilir.
3. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına
yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde
“Taraflar” arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
4. “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, “Çekirdek Tarafların”
oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer “Tarafların” katılımına ilişkin usul
ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
5. “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesine hizmet vermek üzere,
merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya ihdas
edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması
akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin
usul ve esaslar, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla bilahare
kararlaştırılır.
6. Sekretaryaya, “Çekirdek Taraflar” arasında dönüşümlü olarak üç
yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık
eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı
olacaktır.
7. Bu maddenin hükümleri “Taraflar” arasında mevcut askeri işbirliği
komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9-
İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda
gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla “Taraflar”, bilgi güvenliği,
verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata
varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında
bulunacaktır.
Madde 10-
Taraflar”, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna
bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah,
mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere
birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11-
Uluslararası hukuk ve “Tarafların” ilgili iç hukukları saklı kalmak
kaydıyla, “Taraflar”, bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu
Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave
yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12-
İşbu Anlaşma, “Tarafların” daha önce akdetmiş oldukları uluslararası
anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13-
1. “Taraflar”, işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik
dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli
mevzuatlara saygı gösterirler.
2. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, “Taraflar” dışındaki bir
devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz.
3. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin “bilmesi gereken”
prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere
sağlanması temin edilir.
Madde 14-
İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir
anlaşmazlık, “Taraflar” arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla
dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15-
İşbu Anlaşma “çekirdek Taraflar” arasında istişareler ve oybirliğiyle
tadil edilebilir.
Madde 16-
1. İşbu Anlaşma, her bir “Tarafın” tabi olduğu usuller uyarınca
onaylanacak ve son onay belgesinin “Stratejik Siyasi ve Savunma
Komitesi” Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe g-irecektir.
2. İşbu Anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacaktır.
3. Herhangi bir “Taraf”, işbu Anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden
itibaren on yıl geçmesinin ardından, çekilme niyetini en az üç ay
önceden diğer “Taraflara” diplomatik kanallardan yazılı bilgilendirme
yapmak suretiyle Anlaşmadan çekilebilecektir.
4. İşbu Anlaşmanın sonlandırılması ya da Anlaşmadan çekilinmesi, sona
erme ya da çekilme tarihinden önce “Taraflarca” mutabık kalındığı
üzere halihazırda devam etmekte olan hiçbir faaliyet ve projeyi
etkilemez.
5. “Tarafların” gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunması ve
ifşasının önlenmesi konusundaki sorumlulukları, işbu Anlaşmanın sona
ermesi ve Anlaşmadan çekilinmesinden sonra da devam eder.
İşbu Anlaşma, Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde, her bir metin
aynı derecede geçerli olmak üzere, üç asıl nüsha halinde
imzalanmıştır.
Metinlerin yorumunda farklılık bulunması halinde İngilizce metin esas alınır.
İşbu Anlaşma 7 Ağustos 2026 (24/2/1448H) Cuma günü Mekke’de imzalanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Adına Recep Tayyip Erdoğan – Cumhurbaşkanı
Pakistan İslam Cumhuriyeti Adına Muhammed Şahbaz Şerif – Başbakan
Suudi Arabistan Krallığı Adına Muhammed bin Selman bin Abdulaziz el
Suud – Veliaht Prens
Başbakan
*-
Yorumlar yükleniyor...