Köşe Yazısı
SEVGİYİ VE HERŞEYİ UNUTAN BİR NESİL YARATTIK
YAŞAR EYİCE
12 Nov 2026
13 dk okuma
112
*- ‘BİZ ESKİDEN’ Trabzon Efesi, hırçın kadın Olkan Özkır Oxford’tan yani İngiltere’den yazmış, ‘İki gündür yazılarını okuyamıyorum, hasta mısın?’ diye… Ben de hastane gecemi yanıt olarak verdim.
Bu arada imdadıma, ‘Akademisyen’ titizliği ile önemli yazıları kaleme
alan Şadıman Şenbalkan imdadıma yetişti.
Yine soluk soluğa okuduğum, dünden bugüne, harika bir yazıyı ‘Gazetem
İzmir’de yazmış…
Konuyu ‘Adâb-ı Muaşeret’e getirmiş.
Eminim bu başlığı ve anlamını bilmeyen çoklar vardır yaşamda aramızda.
Neyse lafı yine fazla uzatmadan paylaşıma gireyim;
Biz eskiden bulunduğu toplumuna son derece duyarlı, insan ilişkileri
yüz-yüze, iç- içe; en önemlisi de sahiciydik.
Arkadaş arkamdı, dahası bizi biz olmadığımız zamanlarda kollayanımızdı.
Akraba yakınındı ve sevenin; kadir kıymet bilenindi.
Ya konu komşularımız:
Onlar en yakınımızdaki kişilerdi, akşam yemeğinde Ayşe teyzeye de bir
kap yemek uzatan, beraber çiğdem çitleyen, sinemaya yeni film geldi
konu komşu toplaşarak gidilenlerimizdi.
Çat kapı, gidip gelinen sabah kahvesi içtiğimiz evlerdeki insanımızdı.
Düğün dernekte onlar vardı, yas günlerimizde cenaze evine koşturan ve
taziyeye gelenlere tepsi tepsi yemekler yapan ve acımızı paylaşan
insanlarımızdı.
Tüm mahale hepimizindi ve hepimiz sığıyorduk o sevgi yumağına.
Sokaklarımız tertemizdi, her sokakta içinde, bize güven veren güzel
insanların gülüşleriyle dolan ve bizlere de bulaşan yaşama sevincini
bize katanlarımızdılar.
Mahalle esnafının, bakkalın, konunun komşunun ya kızları ya da erkek
evlatlarıydık adeta.
‘Bizim kız veya bizim delikanlı’ derlerdi küçüklerine.
Büyüklerimiz bizim teyzemiz, amcamız, dayımız, eniştemizdi.
Büyüklerinde kardeşi, bacısı, kardeşi ve dostuyduk…
Ya şimdi?
*- ZAMANE İNSANLARI
Apartmanlara bakacak olursak kimse kimseyi tanımıyor tanımak içinde
herhangi bir caba göstermiyor, bu vaziyette apaçık görünüyor.
Mahallelinin çoğu göçtü gitti ama biz kaldık geriye onlardan
gördüğümüz terbiye ve edeple.
Hâl hatır sormayı, insan olmanın gerekliliğini, beklentisiz sevgiyi,
masalları, hayatın öğretilerini ve bugünlerimizde biz olmayı
büyüklerin tabiriyle o ‘eski topraklardan’ öğrendik.
‘Zaman değişti’ diye bir benzetme vardır hani.
Zaman durmuyor ama ‘zamane insanı’ diye bir kavram da var.
Değişen zamansa, insan da zamana uysun eyvallah ama adapla, usulünce
ve saygıyla illa ki sevgiyle sevsin zamanenin insanını…
*- ŞİMDİ NE VAR NE YOK BİZLERDE…
Elimizdeki cep telefonları ile sanal arkadaşlıklar ve sosyal medya
sitelerinde beğeni toplama yarışı.
Birkaç dostun kaldıysa ne ala…
Arkadaş adı var kendi yok…
Mahalleli kendi ekmek derdinde, gelenek görenek hak götüre.
Yalnızlık ibadullah…
Saygı, sevgi, iyilik aradım, tardım ama bulamadım…
Lakin saygısızlık, sevgisizlik, kötülük kol geziyor ve aramama gerek
yok görüyor, duyuyorum.
Kimse, kimsenin iyi olduğunu istemiyor bir döneme geldik.
*- ÇIKAR İLİŞKİLERİ VE ŞİŞKİN AMA SAĞLIKSIZ
Egoların barındırdığı kibir aslında ve astarında aşağılık
kompleksinden kaynaklanmaktadır.
'Benim de ben, dünya’nın merkezi ben ile el-ele kol-kola sıkı sıkıya
sarılmışsa o benlik, düşünce gücüne, ‘ne sevgisinden bahsediyorsun,
sen kardeşim?’ demezler mi bana, sana…
O zaman bu zaman da hep var olan sevgi ama hani nerede sevgi?
Vardı eskiden, şimdi de az da olsa insan kalan gönüllerde var ama nerede?
Sevgi adresi açık: Sevgi isimde…
Bir de aşk şairlerin şiirlerinde lafı güzafta.
*- NEYDİ?
‘Adâb-ı Muaşeret olmazsa olmazımız!’, lakin biz mi öğretemedik bu
kuralı bazı kimselere?
Adâb-ı Muaşeret neydi peki:
İnsanların toplum içindeki uyumu, sevgi, saygı ve nezaket çerçevesinde
görgü ve ahlak kurallarını kapsayan bir tanımlamadır.
Adap: Usul, terbiye, zarafet, ahlaken uyulması gereken tutumları içerir.
Muaşeret: Birlikte yaşamak, iyi geçinmek, sosyal ilişkiler kurmaktır.
Ancak bu temel kavramlar günümüzde var mı ya da yok olmaya doğru mu
evriliyor görünen bu tabloda?
O zaman neydi sevgi?
Filmlere konu olmuş sevgi neydi?
Emek miydi?
Çıkar gözetmeyen ilişkiler miydi?
Karşılığında sevginin bize geçeceği, dünya’yı ve insanı seveceğimiz iç
sesimizdeki tertemiz ruh halimiz miydi?
Eskiden olan sevgi şimdi varsa da yok olmaya yüz mü tuttu yoksa?
Ama ve lakin sevgi her daim bir ananın yüreğinde, içten gelen
duygularda hep var…
Ya başka insanlar için olan sevgi nerelere kayboldu.
Ararsak bulunacak olan yer yüreğimiz ve insan olmanın hasletlerinde barınıyor.
Hemen oraya doğru koşalım ki sevginin halledemeyeceği bir zor olsun…
*- OLMAZSA OLMASIMIZ
Adap: En olmazsa olmazımız terbiyemiz, ahlakımız, davranışlarımızla
bizi ele veren güzel ya da kötü hasletlerimiz…
Var mı var, ama adap bilmeyenlerde var.
‘Komşusu açken tok yatılmaz” diyen atasözünde usul, erkan, ” hal
bilmekten öte halden anlayan”, almadan veren, empati yapan, terbiye
sınırları içinde davranan, eline, diline sahip olandır ama bir de işin
şirazesinden çıkan kısım da var bu hallerde.
İnsanız “çiğ süt emdik” ama eskiden de aynı sütten içtik biz hatırlatırım.
Onun için edep ne güzel şey.
Tartarak konuşmak, kırmadan incitmeden bir gönlü yaşamak en güzeli
değil de nedir?
Muaşeret:
‘Kim kimle iyi geçiniyor?’ bilemem ama görünen bir tablo var ortada ve
herkes yalnız dahası yapayalnız görünüyor bu manzarada.
Üstüne hasetlik ve ego tavan yapmış durumda ise vah vah halimize.
Adam sende diye elimizdeki yetişkin oyuncağımız cep telefonlarımız en
iyi dost en iyi avutucu mu olmuş?
Onunla konuşabiliyor musunuz yoksa?
Bilgi kirliliği ile haşır neşir olurken adâb-ı muaşeretten bir haber,
vakit kaybı yaşıyor, gerçek insanla konuşmuyoruz, hal hatır bile
sormuyoruz birbirimizle…
Sevmiyoruz dünya’yı ve insanı olduğu gibi.
Belki de bilginin kirlenmişliğindeki bir çağda; okumadan,
araştırmadan, bilgi sahibi olma yolunda debelenip duruyoruz.
Bir çocuğun gözlerinde gördüğümüz, sevgiyi ya da sevgisiz
kalmışlıkları farkında değiliz, bakmıyoruz çünkü o yüzden görmüyoruz.
*- BİLGİ GÜÇTÜR VE BİLDİKÇE ÇOĞALIR, ÇOĞALTIR İNSAN
Ne demiş Francis Bacon?
Görgü kuralları ve adâb-ı muaşeret ve davranış inceliği üzerine:
Yazışarak değil, konuşarak iş görmek önemlidir…’
Niçin dilimiz var o zaman?
Zaman bu zaman fikrimiz neyse zikrimiz de konuşmak olmalı ama, terbiye
ile, usulünce, erkanınca değil mi?
Sevinç dostla paylaşılırken çoğalıyor da acı dostla paylaşılırken
azalmasa da serinletiyor…
Adâbı ve Muaşeret kurallar silsilesinde en muteber yerinde ise eskiyi
ve yeniyi bir arada barındırabiliriz.
Haya, ar, nezaket ve üslup bilelim ötesi olur kendiliğinden.
Böylece çok güzel, çok iyi toplumlar olur…
Çünkü sevgi ve terbiye bulaşıcıdır...
*- YAPAY ZEKA
Ben bu konuda da toplumun gerisinde kaldım.
‘Yapay Zeka’dan söz ediyorum.
Hiç ama hiç tanışmadım, ilgilenmek de istemiyorum…
Ama bilgisayarda üstüme üstüme geliyor, ne zamana kadar dayanacağım,
ya da görecek miyim, bilmiyorum…
Ama üç yıl önce ‘acı gerçeği’ Türkiye Spor Yazarları Derneği’nin
düzenlediği havuz başı ‘Yaza veda’ partisinde bir Adanalı Spor
Yazarından duymuştum:
‘Köşe yazarları da artık Yapay Zekayı kullanıyor!’
Hatta genç ve dinamik gazeteci arkadaşımın anlatımından konuyu gündeme
getirmiştim.
Zaten ‘Yapay Zeka’ sayesinde herkes gazeteci de, alim de oldu..
Bizim için yazan bir uzman, ilk makalesinde, Konvergent Zeka'nın
ortaya çıkışını tartıştı.
İkinci makalesinde, bu kombinasyonun tasarımına nasıl yaklaşılacağını inceledi.
“Amaçla başlarız- neye ulaşmayı hedeflediğimiz- ve verilere doğru ilerleriz:
Amaç → Bilgelik → Zeka → Bilgi…
Bilgi → Veri …
Amaç Önce Gelir Buna ‘Amaç Öncelikli Mantık’ diyoruz…” diyerek devam ediyor.
“tasarım, yapay zekanın hizmet ettiği amaç ve desteklediği
faydalananlarla başlar; çünkü teknoloji tek başına ilerlemeyi garanti
etmez…
Bu, mimari için bir tasarım dizisini temsil eder- verinin sadece tek
bir yönde aktığı iddiası değil.
Çalışanlar, yöneticiler, müşteriler, yatırımcılar ve topluluklar bu
amaçla pay sahibidir.
Bu aynı zamanda paydaş değerini de kapsar; pazarında başarılı olamayan
bir organizasyon ne operasyonlarını ne de yapay zekasını sürdüremez.
*- RISKLER ARTIYOR
Bugün kurulan organizasyonlar çok daha az kişiyle inşa edilmektedir;
Bu nedenle, büyümenin otomatik olarak iş yaratacağını artık varsaymak
mümkün değil. Sonuç olarak, amaç sadece verimliliği değil, aynı
zamanda insanlara fayda sağlamayı da kapsamalıdır.
Aynı şey bir ulus için de geçerlidir:
‘ egemen yapay zeka"- bir ulusun kendi yapay zeka yeteneği- tıpkı
teknoloji sağladığı gibi, halkına da amaç ve faydalar sağlamalıdır.
Bu çerçeve olmadan, kuruluşlar önce yapay zekanın neler yapabileceğini
değerlendirebilir.
Ancak o zaman ne yapması gerektiğine karar verebilir.
Zeka mimarisi hem bireyi hem de organizasyonu kapsar.
Amaç, bilgelik, zeka, bilgi, bilgi ve veriyi hafıza, otorite ve hesap
verebilirlikle bütünleştirir.
*- YAKINSAK ZEKA
Yakınsak Zeka, orijinal (insan) zeka ile yapay zekanın bu daha geniş
mimaride birleştiği kesişimde ortaya çıkar.
İkisini bir araya getirmek, onları kimin yönlendireceğini ya da kimin
değer kazanacağını belirlemez.
Kurumsal ölçekte, bu "Yakınsak Zeka Mimarisi" kavramını ortaya çıkarır- bu
konuyu serinin ilerleyen zamanda daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Bilgelik: Kimin Ellerinde?
Amaç, başarmaya çalıştığımız şeye odaklanmamızı sağlar.
Bilgelik, yapılması gerekenleri ve nedenlerini değerlendirir ve
bireyin içinde kalmıştır. Deneyim ve bağlamdan yararlanır.
Yapay zeka kaydedilmiş deneyimden faydalanabilse de, belirli bir karar
için gereken bağlamdan yoksun olabilir;
Buna karşılık, insanlar da bu bağlamı gözden kaçırabilir.
Kalıcı bir hafızaya sahip bir bireyden oluşturulan "dijital ikiz", bu
bağlamı korumaya ve devam eden diyaloga dahil etmeye yardımcı
olabilir.
Sadece bir taklit, kişinin sesi, görünüşü veya kaydedilmiş bilgisi
gibi belirli yönlerini taklit edebilir, ancak bireyi gerçekten temsil
etmez.
Buna karşılık, "İnsan Dijital İkizi" kişinin orijinal zekası, kimliği,
yetkili bilgisi, bağlamı ve hafızasıyla başlar.
Birey, bu ikizin oluşturulmasında aktif rol oynar, kullanımını
onaylar, düzeltmeler sağlar ve izni iptal etme yetkisini korur.
Yapay zeka bu katkıyı artırabilirken, yargı yeteneği ve nihai
sorumluluk insanda kalır.
*- ANLATIMLAR
Konu ilginç, karmaşık, ama önemli olduğundan tekrarlayayım:
Bu anlatımlar, Michigan Üniversetise’nden Prof Dr.. Dave Ulrich ile
Bloor Research International baş analisti Richard Skellett’ten…
Belirttiğim gibi yapay zeka ve insan yeteneği üzerine anlattıkları,
"Orijinal Zekadan Yakınsak Zekaya: Tarih Neden Önemlidir…”
Yapay zeka, işi kimin yaptığını ve bununla birlikte çalışma sistemini
değiştiriyor.
Çoğu kuruluş hala yapay zekayı mevcut işlere eklenen bir araç olarak görüyor.
Ancak pratikte, CTO dijital çalışanları getirirken, CHRO insan iş
gücünden sorumlu kalıyor.
İnsanlar artık dijital çalışanlarla ve bazı durumlarda kendilerinin
dijital bir versiyonuyla birlikte çalışıyor.
Eski model teknoloji, süreç ve insanlardı.
Yeni model ise teknoloji, dijital çalışanlar ve artık sadece
insanlardan oluşmayan bir iş gücüdür.
Ancak bu birleşik iş gücünün ve nasıl yönlendirileceğinin sorumluluğu
nadiren açıkça belirtiliyor.
Kime ait ve bunun için ne gerekiyor?
İşte bu boşluk.
Bu boşluğu kapatmak, bir tasarım sorusuyla başlar:
Yapay zekanın sadece insanları taklit etmek, görevleri
otomatikleştirmek veya mevcut işleri hızlandırmak yerine, orijinal
zekayı güçlendirdiği bir Zeka Mimarisi nasıl tasarlarız? Sırayla
yerleştirilmiş üç mimari, bu soruyu yanıtlamaya yardımcı olur.
İlk olarak, Zeka Mimarisi, zekanın nereden kaynaklandığına ve kimin
yönlendirdiğine karar verir.
Ardından, iş gücü mimarisi, kimin katkıda bulunduğuna (insan ve
dijital) ve hangi şartlarda katkıda bulunduğuna karar verir.
Son olarak, iş mimarisi, işin girdiden çıktıya ve sonuca nasıl
geçtiğine karar verir.
Yakınsak Zeka, bu üç mimarinin hedeflediği sonuçtur.
Nerede gerçekleştiğine (kişi, iş gücü veya iş) ve kimin
yönlendirdiğine karar verirler.
Hangi mimariyi önce inşa ettiğimiz önemlidir.
Makineyle başlarsak, insanlar ona göre şekillendirilir.
Kişiyle başlarsak, makine onları genişletmek için tasarlanır.
Yapay zeka, işi kimin yapacağını ve bununla birlikte iş sisteminin
kendisini değiştiriyor. Çoğu organizasyon, yapay zekayı hala mevcut
işlere eklenen bir araç olarak görüyor. Ancak uygulamada, CTO
(Teknoloji Başkanı) dijital çalışanları sisteme dahil ederken, CHRO
(İnsan Kaynakları Başkanı) insan iş gücünden sorumlu olmaya devam
ediyor. İnsanlar artık dijital çalışanlarla - hatta bazı durumlarda
kendilerinin dijital bir versiyonuyla- yan yana çalışıyor.
Eski model; teknoloji, süreç ve insanlardan oluşuyordu.
Yeni ortaya çıkan model ise teknoloji, dijital çalışanlar ve artık
sadece insanlardan ibaret olmayan bir iş gücünü kapsıyor.
Yine de bu karma iş gücünün sorumluluğunun kime ait olduğu ve nasıl
yönetilmesi gerektiği konusu nadiren net bir şekilde tanımlanıyor.
Bu sorumluluk kime ait ve ne gerektiriyor?
İşte aradaki boşluk tam da burada.
Bu boşluğu kapatmak, bir tasarım sorusuyla başlar:
Yapay zekanın sadece insanları taklit ettiği, görevleri
otomatikleştirdiği veya mevcut işleri hızlandırdığı bir yapının
ötesine geçip; yapay zekanın "Özgün Zekayı" (Original Intelligence)
güçlendirdiği bir "Zeka Mimarisi"ni nasıl tasarlayabiliriz?
Bu soruya yanıt bulmak için üç farklı mimariyi sırasıyla ele almak
gerekir (Şekil 1). İlk olarak, "Zeka Mimarisi" ile zekanın kaynağının
neresi olduğu ve onu kimin yönlendireceği belirlenir. Ardından, "İş
Gücü Mimarisi" ile kimlerin (insan veya dijital) hangi şartlarla
katkıda bulunacağı kararlaştırılır. Son olarak, "İş Mimarisi" ile işin
girdiden çıktıya ve nihai sonuca nasıl evrileceği tanımlanır.
"Yakınsak Zeka" (Convergent Intelligence), bu üç mimarinin hedeflediği
sonuçtur. Bu mimariler; sürecin nerede gerçekleşeceğini (insanda, iş
gücünde veya işin kendisinde) ve kim tarafından yönetileceğini
belirler. Hangi mimariyi önce inşa ettiğimiz ise büyük önem taşır. İşe
makineden başlarsanız, insanlar genellikle onun etrafına göre
şekillendirilir. İşe insandan başlarsanız, makine o kişiyi
genişletecek şekilde tasarlanır.
Bir "etmen" (agent), dijital çalışanın yalnızca bir biçimidir; bir
"ikiz" (dijital ikiz) ile çalışan bir kişi ise, insan ve dijital
katkının birleşim biçimlerinden biridir.
*-
alan Şadıman Şenbalkan imdadıma yetişti.
Yine soluk soluğa okuduğum, dünden bugüne, harika bir yazıyı ‘Gazetem
İzmir’de yazmış…
Konuyu ‘Adâb-ı Muaşeret’e getirmiş.
Eminim bu başlığı ve anlamını bilmeyen çoklar vardır yaşamda aramızda.
Neyse lafı yine fazla uzatmadan paylaşıma gireyim;
Biz eskiden bulunduğu toplumuna son derece duyarlı, insan ilişkileri
yüz-yüze, iç- içe; en önemlisi de sahiciydik.
Arkadaş arkamdı, dahası bizi biz olmadığımız zamanlarda kollayanımızdı.
Akraba yakınındı ve sevenin; kadir kıymet bilenindi.
Ya konu komşularımız:
Onlar en yakınımızdaki kişilerdi, akşam yemeğinde Ayşe teyzeye de bir
kap yemek uzatan, beraber çiğdem çitleyen, sinemaya yeni film geldi
konu komşu toplaşarak gidilenlerimizdi.
Çat kapı, gidip gelinen sabah kahvesi içtiğimiz evlerdeki insanımızdı.
Düğün dernekte onlar vardı, yas günlerimizde cenaze evine koşturan ve
taziyeye gelenlere tepsi tepsi yemekler yapan ve acımızı paylaşan
insanlarımızdı.
Tüm mahale hepimizindi ve hepimiz sığıyorduk o sevgi yumağına.
Sokaklarımız tertemizdi, her sokakta içinde, bize güven veren güzel
insanların gülüşleriyle dolan ve bizlere de bulaşan yaşama sevincini
bize katanlarımızdılar.
Mahalle esnafının, bakkalın, konunun komşunun ya kızları ya da erkek
evlatlarıydık adeta.
‘Bizim kız veya bizim delikanlı’ derlerdi küçüklerine.
Büyüklerimiz bizim teyzemiz, amcamız, dayımız, eniştemizdi.
Büyüklerinde kardeşi, bacısı, kardeşi ve dostuyduk…
Ya şimdi?
*- ZAMANE İNSANLARI
Apartmanlara bakacak olursak kimse kimseyi tanımıyor tanımak içinde
herhangi bir caba göstermiyor, bu vaziyette apaçık görünüyor.
Mahallelinin çoğu göçtü gitti ama biz kaldık geriye onlardan
gördüğümüz terbiye ve edeple.
Hâl hatır sormayı, insan olmanın gerekliliğini, beklentisiz sevgiyi,
masalları, hayatın öğretilerini ve bugünlerimizde biz olmayı
büyüklerin tabiriyle o ‘eski topraklardan’ öğrendik.
‘Zaman değişti’ diye bir benzetme vardır hani.
Zaman durmuyor ama ‘zamane insanı’ diye bir kavram da var.
Değişen zamansa, insan da zamana uysun eyvallah ama adapla, usulünce
ve saygıyla illa ki sevgiyle sevsin zamanenin insanını…
*- ŞİMDİ NE VAR NE YOK BİZLERDE…
Elimizdeki cep telefonları ile sanal arkadaşlıklar ve sosyal medya
sitelerinde beğeni toplama yarışı.
Birkaç dostun kaldıysa ne ala…
Arkadaş adı var kendi yok…
Mahalleli kendi ekmek derdinde, gelenek görenek hak götüre.
Yalnızlık ibadullah…
Saygı, sevgi, iyilik aradım, tardım ama bulamadım…
Lakin saygısızlık, sevgisizlik, kötülük kol geziyor ve aramama gerek
yok görüyor, duyuyorum.
Kimse, kimsenin iyi olduğunu istemiyor bir döneme geldik.
*- ÇIKAR İLİŞKİLERİ VE ŞİŞKİN AMA SAĞLIKSIZ
Egoların barındırdığı kibir aslında ve astarında aşağılık
kompleksinden kaynaklanmaktadır.
'Benim de ben, dünya’nın merkezi ben ile el-ele kol-kola sıkı sıkıya
sarılmışsa o benlik, düşünce gücüne, ‘ne sevgisinden bahsediyorsun,
sen kardeşim?’ demezler mi bana, sana…
O zaman bu zaman da hep var olan sevgi ama hani nerede sevgi?
Vardı eskiden, şimdi de az da olsa insan kalan gönüllerde var ama nerede?
Sevgi adresi açık: Sevgi isimde…
Bir de aşk şairlerin şiirlerinde lafı güzafta.
*- NEYDİ?
‘Adâb-ı Muaşeret olmazsa olmazımız!’, lakin biz mi öğretemedik bu
kuralı bazı kimselere?
Adâb-ı Muaşeret neydi peki:
İnsanların toplum içindeki uyumu, sevgi, saygı ve nezaket çerçevesinde
görgü ve ahlak kurallarını kapsayan bir tanımlamadır.
Adap: Usul, terbiye, zarafet, ahlaken uyulması gereken tutumları içerir.
Muaşeret: Birlikte yaşamak, iyi geçinmek, sosyal ilişkiler kurmaktır.
Ancak bu temel kavramlar günümüzde var mı ya da yok olmaya doğru mu
evriliyor görünen bu tabloda?
O zaman neydi sevgi?
Filmlere konu olmuş sevgi neydi?
Emek miydi?
Çıkar gözetmeyen ilişkiler miydi?
Karşılığında sevginin bize geçeceği, dünya’yı ve insanı seveceğimiz iç
sesimizdeki tertemiz ruh halimiz miydi?
Eskiden olan sevgi şimdi varsa da yok olmaya yüz mü tuttu yoksa?
Ama ve lakin sevgi her daim bir ananın yüreğinde, içten gelen
duygularda hep var…
Ya başka insanlar için olan sevgi nerelere kayboldu.
Ararsak bulunacak olan yer yüreğimiz ve insan olmanın hasletlerinde barınıyor.
Hemen oraya doğru koşalım ki sevginin halledemeyeceği bir zor olsun…
*- OLMAZSA OLMASIMIZ
Adap: En olmazsa olmazımız terbiyemiz, ahlakımız, davranışlarımızla
bizi ele veren güzel ya da kötü hasletlerimiz…
Var mı var, ama adap bilmeyenlerde var.
‘Komşusu açken tok yatılmaz” diyen atasözünde usul, erkan, ” hal
bilmekten öte halden anlayan”, almadan veren, empati yapan, terbiye
sınırları içinde davranan, eline, diline sahip olandır ama bir de işin
şirazesinden çıkan kısım da var bu hallerde.
İnsanız “çiğ süt emdik” ama eskiden de aynı sütten içtik biz hatırlatırım.
Onun için edep ne güzel şey.
Tartarak konuşmak, kırmadan incitmeden bir gönlü yaşamak en güzeli
değil de nedir?
Muaşeret:
‘Kim kimle iyi geçiniyor?’ bilemem ama görünen bir tablo var ortada ve
herkes yalnız dahası yapayalnız görünüyor bu manzarada.
Üstüne hasetlik ve ego tavan yapmış durumda ise vah vah halimize.
Adam sende diye elimizdeki yetişkin oyuncağımız cep telefonlarımız en
iyi dost en iyi avutucu mu olmuş?
Onunla konuşabiliyor musunuz yoksa?
Bilgi kirliliği ile haşır neşir olurken adâb-ı muaşeretten bir haber,
vakit kaybı yaşıyor, gerçek insanla konuşmuyoruz, hal hatır bile
sormuyoruz birbirimizle…
Sevmiyoruz dünya’yı ve insanı olduğu gibi.
Belki de bilginin kirlenmişliğindeki bir çağda; okumadan,
araştırmadan, bilgi sahibi olma yolunda debelenip duruyoruz.
Bir çocuğun gözlerinde gördüğümüz, sevgiyi ya da sevgisiz
kalmışlıkları farkında değiliz, bakmıyoruz çünkü o yüzden görmüyoruz.
*- BİLGİ GÜÇTÜR VE BİLDİKÇE ÇOĞALIR, ÇOĞALTIR İNSAN
Ne demiş Francis Bacon?
Görgü kuralları ve adâb-ı muaşeret ve davranış inceliği üzerine:
Yazışarak değil, konuşarak iş görmek önemlidir…’
Niçin dilimiz var o zaman?
Zaman bu zaman fikrimiz neyse zikrimiz de konuşmak olmalı ama, terbiye
ile, usulünce, erkanınca değil mi?
Sevinç dostla paylaşılırken çoğalıyor da acı dostla paylaşılırken
azalmasa da serinletiyor…
Adâbı ve Muaşeret kurallar silsilesinde en muteber yerinde ise eskiyi
ve yeniyi bir arada barındırabiliriz.
Haya, ar, nezaket ve üslup bilelim ötesi olur kendiliğinden.
Böylece çok güzel, çok iyi toplumlar olur…
Çünkü sevgi ve terbiye bulaşıcıdır...
*- YAPAY ZEKA
Ben bu konuda da toplumun gerisinde kaldım.
‘Yapay Zeka’dan söz ediyorum.
Hiç ama hiç tanışmadım, ilgilenmek de istemiyorum…
Ama bilgisayarda üstüme üstüme geliyor, ne zamana kadar dayanacağım,
ya da görecek miyim, bilmiyorum…
Ama üç yıl önce ‘acı gerçeği’ Türkiye Spor Yazarları Derneği’nin
düzenlediği havuz başı ‘Yaza veda’ partisinde bir Adanalı Spor
Yazarından duymuştum:
‘Köşe yazarları da artık Yapay Zekayı kullanıyor!’
Hatta genç ve dinamik gazeteci arkadaşımın anlatımından konuyu gündeme
getirmiştim.
Zaten ‘Yapay Zeka’ sayesinde herkes gazeteci de, alim de oldu..
Bizim için yazan bir uzman, ilk makalesinde, Konvergent Zeka'nın
ortaya çıkışını tartıştı.
İkinci makalesinde, bu kombinasyonun tasarımına nasıl yaklaşılacağını inceledi.
“Amaçla başlarız- neye ulaşmayı hedeflediğimiz- ve verilere doğru ilerleriz:
Amaç → Bilgelik → Zeka → Bilgi…
Bilgi → Veri …
Amaç Önce Gelir Buna ‘Amaç Öncelikli Mantık’ diyoruz…” diyerek devam ediyor.
“tasarım, yapay zekanın hizmet ettiği amaç ve desteklediği
faydalananlarla başlar; çünkü teknoloji tek başına ilerlemeyi garanti
etmez…
Bu, mimari için bir tasarım dizisini temsil eder- verinin sadece tek
bir yönde aktığı iddiası değil.
Çalışanlar, yöneticiler, müşteriler, yatırımcılar ve topluluklar bu
amaçla pay sahibidir.
Bu aynı zamanda paydaş değerini de kapsar; pazarında başarılı olamayan
bir organizasyon ne operasyonlarını ne de yapay zekasını sürdüremez.
*- RISKLER ARTIYOR
Bugün kurulan organizasyonlar çok daha az kişiyle inşa edilmektedir;
Bu nedenle, büyümenin otomatik olarak iş yaratacağını artık varsaymak
mümkün değil. Sonuç olarak, amaç sadece verimliliği değil, aynı
zamanda insanlara fayda sağlamayı da kapsamalıdır.
Aynı şey bir ulus için de geçerlidir:
‘ egemen yapay zeka"- bir ulusun kendi yapay zeka yeteneği- tıpkı
teknoloji sağladığı gibi, halkına da amaç ve faydalar sağlamalıdır.
Bu çerçeve olmadan, kuruluşlar önce yapay zekanın neler yapabileceğini
değerlendirebilir.
Ancak o zaman ne yapması gerektiğine karar verebilir.
Zeka mimarisi hem bireyi hem de organizasyonu kapsar.
Amaç, bilgelik, zeka, bilgi, bilgi ve veriyi hafıza, otorite ve hesap
verebilirlikle bütünleştirir.
*- YAKINSAK ZEKA
Yakınsak Zeka, orijinal (insan) zeka ile yapay zekanın bu daha geniş
mimaride birleştiği kesişimde ortaya çıkar.
İkisini bir araya getirmek, onları kimin yönlendireceğini ya da kimin
değer kazanacağını belirlemez.
Kurumsal ölçekte, bu "Yakınsak Zeka Mimarisi" kavramını ortaya çıkarır- bu
konuyu serinin ilerleyen zamanda daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Bilgelik: Kimin Ellerinde?
Amaç, başarmaya çalıştığımız şeye odaklanmamızı sağlar.
Bilgelik, yapılması gerekenleri ve nedenlerini değerlendirir ve
bireyin içinde kalmıştır. Deneyim ve bağlamdan yararlanır.
Yapay zeka kaydedilmiş deneyimden faydalanabilse de, belirli bir karar
için gereken bağlamdan yoksun olabilir;
Buna karşılık, insanlar da bu bağlamı gözden kaçırabilir.
Kalıcı bir hafızaya sahip bir bireyden oluşturulan "dijital ikiz", bu
bağlamı korumaya ve devam eden diyaloga dahil etmeye yardımcı
olabilir.
Sadece bir taklit, kişinin sesi, görünüşü veya kaydedilmiş bilgisi
gibi belirli yönlerini taklit edebilir, ancak bireyi gerçekten temsil
etmez.
Buna karşılık, "İnsan Dijital İkizi" kişinin orijinal zekası, kimliği,
yetkili bilgisi, bağlamı ve hafızasıyla başlar.
Birey, bu ikizin oluşturulmasında aktif rol oynar, kullanımını
onaylar, düzeltmeler sağlar ve izni iptal etme yetkisini korur.
Yapay zeka bu katkıyı artırabilirken, yargı yeteneği ve nihai
sorumluluk insanda kalır.
*- ANLATIMLAR
Konu ilginç, karmaşık, ama önemli olduğundan tekrarlayayım:
Bu anlatımlar, Michigan Üniversetise’nden Prof Dr.. Dave Ulrich ile
Bloor Research International baş analisti Richard Skellett’ten…
Belirttiğim gibi yapay zeka ve insan yeteneği üzerine anlattıkları,
"Orijinal Zekadan Yakınsak Zekaya: Tarih Neden Önemlidir…”
Yapay zeka, işi kimin yaptığını ve bununla birlikte çalışma sistemini
değiştiriyor.
Çoğu kuruluş hala yapay zekayı mevcut işlere eklenen bir araç olarak görüyor.
Ancak pratikte, CTO dijital çalışanları getirirken, CHRO insan iş
gücünden sorumlu kalıyor.
İnsanlar artık dijital çalışanlarla ve bazı durumlarda kendilerinin
dijital bir versiyonuyla birlikte çalışıyor.
Eski model teknoloji, süreç ve insanlardı.
Yeni model ise teknoloji, dijital çalışanlar ve artık sadece
insanlardan oluşmayan bir iş gücüdür.
Ancak bu birleşik iş gücünün ve nasıl yönlendirileceğinin sorumluluğu
nadiren açıkça belirtiliyor.
Kime ait ve bunun için ne gerekiyor?
İşte bu boşluk.
Bu boşluğu kapatmak, bir tasarım sorusuyla başlar:
Yapay zekanın sadece insanları taklit etmek, görevleri
otomatikleştirmek veya mevcut işleri hızlandırmak yerine, orijinal
zekayı güçlendirdiği bir Zeka Mimarisi nasıl tasarlarız? Sırayla
yerleştirilmiş üç mimari, bu soruyu yanıtlamaya yardımcı olur.
İlk olarak, Zeka Mimarisi, zekanın nereden kaynaklandığına ve kimin
yönlendirdiğine karar verir.
Ardından, iş gücü mimarisi, kimin katkıda bulunduğuna (insan ve
dijital) ve hangi şartlarda katkıda bulunduğuna karar verir.
Son olarak, iş mimarisi, işin girdiden çıktıya ve sonuca nasıl
geçtiğine karar verir.
Yakınsak Zeka, bu üç mimarinin hedeflediği sonuçtur.
Nerede gerçekleştiğine (kişi, iş gücü veya iş) ve kimin
yönlendirdiğine karar verirler.
Hangi mimariyi önce inşa ettiğimiz önemlidir.
Makineyle başlarsak, insanlar ona göre şekillendirilir.
Kişiyle başlarsak, makine onları genişletmek için tasarlanır.
Yapay zeka, işi kimin yapacağını ve bununla birlikte iş sisteminin
kendisini değiştiriyor. Çoğu organizasyon, yapay zekayı hala mevcut
işlere eklenen bir araç olarak görüyor. Ancak uygulamada, CTO
(Teknoloji Başkanı) dijital çalışanları sisteme dahil ederken, CHRO
(İnsan Kaynakları Başkanı) insan iş gücünden sorumlu olmaya devam
ediyor. İnsanlar artık dijital çalışanlarla - hatta bazı durumlarda
kendilerinin dijital bir versiyonuyla- yan yana çalışıyor.
Eski model; teknoloji, süreç ve insanlardan oluşuyordu.
Yeni ortaya çıkan model ise teknoloji, dijital çalışanlar ve artık
sadece insanlardan ibaret olmayan bir iş gücünü kapsıyor.
Yine de bu karma iş gücünün sorumluluğunun kime ait olduğu ve nasıl
yönetilmesi gerektiği konusu nadiren net bir şekilde tanımlanıyor.
Bu sorumluluk kime ait ve ne gerektiriyor?
İşte aradaki boşluk tam da burada.
Bu boşluğu kapatmak, bir tasarım sorusuyla başlar:
Yapay zekanın sadece insanları taklit ettiği, görevleri
otomatikleştirdiği veya mevcut işleri hızlandırdığı bir yapının
ötesine geçip; yapay zekanın "Özgün Zekayı" (Original Intelligence)
güçlendirdiği bir "Zeka Mimarisi"ni nasıl tasarlayabiliriz?
Bu soruya yanıt bulmak için üç farklı mimariyi sırasıyla ele almak
gerekir (Şekil 1). İlk olarak, "Zeka Mimarisi" ile zekanın kaynağının
neresi olduğu ve onu kimin yönlendireceği belirlenir. Ardından, "İş
Gücü Mimarisi" ile kimlerin (insan veya dijital) hangi şartlarla
katkıda bulunacağı kararlaştırılır. Son olarak, "İş Mimarisi" ile işin
girdiden çıktıya ve nihai sonuca nasıl evrileceği tanımlanır.
"Yakınsak Zeka" (Convergent Intelligence), bu üç mimarinin hedeflediği
sonuçtur. Bu mimariler; sürecin nerede gerçekleşeceğini (insanda, iş
gücünde veya işin kendisinde) ve kim tarafından yönetileceğini
belirler. Hangi mimariyi önce inşa ettiğimiz ise büyük önem taşır. İşe
makineden başlarsanız, insanlar genellikle onun etrafına göre
şekillendirilir. İşe insandan başlarsanız, makine o kişiyi
genişletecek şekilde tasarlanır.
Bir "etmen" (agent), dijital çalışanın yalnızca bir biçimidir; bir
"ikiz" (dijital ikiz) ile çalışan bir kişi ise, insan ve dijital
katkının birleşim biçimlerinden biridir.
*-
Yorumlar yükleniyor...