YAPAY ZEKAYI KULLANANLAR MAHKEMELİK OLDU
*- DAYIN OLMASI Hayır geç değil! Mimar Sinan çıraklık eserini 50 yaşından sonra yaptı. Tolstoy bisiklet kullanmayı 67 yaşında öğrendi. Goethe, ‘En büyük eserim’ dediği Faust’u 83 yaşında yazdı. Sen bu yaşında ‘Geç kaldığını’ mı düşünüyorsun? Daha çok örnek var!
Günün sözü işte şöyle:
İnsan ettiği laf kadar değil, tuttuğu söz kadar büyüktür.
Şunu da unutmayın;
Sizin kötü biri olduğunuzu bağıracaklar ki, kendi hataları duyulmasın…
Bunun örnekleri de çevremizde çok vardır.
Aklıma gelmişken paylaşayım:
“Dakik olmak, etik çalışmak, çaba sarf etmek, pozitif olmak, istekli
olmak, öğrenmeye açık olmak, destekleyici olmak, kibar olmak…
Bunlar yetenek gerektiren şeyler.
Gerçekten yetenek gerektirmeyen şeyleri yazayım, bilgilenelim:
babadan zengin olmak, dayın olması, Ankara’da dayın olması,
yukarılarda dayın olması, devlet birimlerinde dayın olması, arkanın
sağlam olması, dayın olması.
Bi de dayın olması…
*- REKOR SEVİYEDE
Konkordato başvurularında iflas ve ret kararları rekor seviyeye ulaştı.
Uzmanlara göre; finansal sıkıntının ilk sinyallerini doğru okumak
şirketleri iflastan koruyabilir.
2026’nın ilk 10 ayında 249 dosyada iflas, 1.597 dosyada konkordato
talebinin reddi kararı verildi.
Avukat Elvan Kakıcı Şimşek, şirketlerin finansal başarısızlık
noktasına gelmeden önce bilanço ve nakit akışı göstergelerini doğru
analiz etmesinin hayati önem taşıdığını vurguladı.
Avukat Elvan Kakıcı Şimşek, şirketlerin finansal başarısızlık
noktasına gelmeden önce bilanço ve nakit akışı göstergelerini doğru
analiz etmesinin hayati önem taşıdığını vurguladı.
Ekonomik belirsizlikler, finansmana erişim güçlükleri ve artan borç
yükü, şirketlerin mali dengelerini korumasını her geçen gün
zorlaştırıyor.
Basın İlan Kurumu verilerine göre 2026 yılının ilk 10 ayında
konkordato sürecindeki 249 dosyada iflas kararı verilirken, konkordato
taleplerinin reddedildiği dosya sayısı 1.597’ye ulaştı.
Geçen yılın aynı dönemine kıyasla iflas kararlarında yüzde 27, ret
kararlarında ise yüzde 50,5 artış yaşandı.
Uzmanlar, şirketlerin finansal başarısızlık noktasına gelmeden önce
bilanço, karlılık, çalışma sermayesi ve özsermaye yapılarındaki
bozulmaları yakından takip etmeleri gerektiğine dikkat çekerek,
finansal risklerin erken tespit edilmesinin yalnızca iflası önlemek
açısından değil, şirketlerin sürdürülebilirliğini ve alacaklıların
haklarını korumak bakımından da kritik olduğunu vurguladı.
Şirketlerin başvurduğu hukuki yeniden yapılandırma mekanizmalarından
biri olan konkordato, borçlunun faaliyetlerini sürdürebilmesini ve
alacaklıların alacaklarını belirli bir ödeme planı çerçevesinde tahsil
edebilmesini amaçlıyor.
Ancak son dönemde açıklanan veriler, konkordato sürecinin her şirket
için beklenen sonucu vermediğini ve finansal sorunların
derinleşmesinin yeniden yapılandırma imkanlarını zorlaştırdığını
ortaya koyuyor.
Geçici mühlet kararlarının yüzde 28,8 azalarak 1.656’ya, kesin mühlet
kararlarının ise yüzde 7 gerileyerek 1.256’ya düşmesi de dikkat çekici
bir diğer gelişme oldu.
Buna karşılık mahkemeler tarafından onaylanan konkordato projelerinin
sayısı, geçen yılın aynı dönemindeki 81’den 178’e yükseldi.
Bu tablo, bir yandan başarılı borç yapılandırma örneklerinin
arttığını, diğer yandan finansal açıdan yeterli zemine sahip olmayan
şirketlerin süreçte ciddi güçlüklerle karşılaştığını gösteriyor.
*- RİSKİN ODAĞINDA
Sektörel dağılım da reel ekonomideki finansal baskının hangi alanlarda
yoğunlaştığına ilişkin önemli ipuçları veriyor.
2026 yılının ilk 10 ayında inşaat sektöründe 121 geçici mühlet kararı
verilirken, tekstil sektöründe bu sayı 71 olarak kaydedildi.
Hazır giyim, ayakkabı, halı, çanta, iplik imalatı ve deri işleme
faaliyetleri de eklendiğinde tekstil ve hazır giyim alanındaki toplam
sayı 119’a ulaştı. Bu sektörleri metal ürün imalatı, tarım ve gıda
takip etti.
*-BİR ANDA ORTAYA ÇIKMIYOR
Elvan Kakıcı Şimşek, şirketlerin iflas veya konkordato aşamasına
gelmeden önce çeşitli finansal göstergeler üzerinden uyarı sinyalleri
verdiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Finansal başarısızlık çoğu zaman bir anda ortaya çıkan bir durum
değildir. Şirketlerin mali yapılarında zaman içerisinde oluşan
bozulmalar, doğru analiz edildiğinde önemli erken uyarı sinyalleri
verir. Özellikle konkordato başvurularında bu sinyallerin önceden
tespit edilmesi ve zamanında başvuru yapılması çok önemli. Aksi
taktirde konkordato başvurularının doğru zamanda yapılmaması süreci
olumsuz etkilemekte. Doğru zamanda profesyonel hukuki ve mali destek
alınması kritik önem taşıyor.”
Konkordatonun şirketler açısından önemli bir hukuki yeniden
yapılandırma aracı olduğunu ancak her finansal sorunun çözümü olarak
değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Şimşek, sürecin başarısında
zamanlamanın ve gerçekçi bir finansal analiz yapılmasının belirleyici
olduğunu ifade ederek, ‘Konkordato, mali sıkıntı yaşayan şirketlere
faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve borçlarını yeniden
yapılandırabilmeleri için hukuki bir imkan sunuyor.
Ancak bu mekanizmadan yararlanabilmek için şirketin finansal durumunun
doğru analiz edilmesi, borç ödeme kapasitesinin gerçekçi biçimde
ortaya konulması ve uygulanabilir bir yeniden yapılandırma planının
hazırlanması gerekiyor.” şeklinde konuştu.
*- ÖNEM TAŞIYOR
Şimşek, sözlerini şöyle tamamladı:
‘Finansal başarısızlık riskinin önceden tahmin edilmesi yalnızca
şirket yöneticileri ve ortakları için değil, yatırımcılar, çalışanlar,
tedarikçiler ve alacaklılar açısından da önem taşıyor.
Mali tablolardaki değişimlerin düzenli olarak analiz edilmesi,
finansal risklerin ölçülmesi ve gerekli önlemlerin zamanında alınması,
şirketlerin kriz dönemlerinde hareket kabiliyetini artırıyor.
2026 yılının ilk 10 ayında konkordato ret ve iflas kararlarında
görülen artış, şirketlerin finansal dayanıklılığını yeniden
değerlendirmesi gerektiğine işaret ediyor. İşletmelerin kriz ortaya
çıktıktan sonra çözüm aramak yerine riskleri önceden tespit eden bir
yönetim anlayışını benimsemesi gerekiyor.
Finansal göstergelerin düzenli takibi ve erken müdahale, şirketlerin
yalnızca bugünkü yükümlülüklerini yerine getirmelerine değil, uzun
vadeli faaliyetlerini sürdürebilmelerine de katkı sağlıyor.”
*- VATANDAŞIN GÜVENCESİ
Hüseyin GENÇTÜRK Balıkesirli bir siyasetçi.
İlginç bir konuyu gündeme getirdi.
İddiasına göre olay şöyle:
“Gün geçmiyor ki halk bir tuzakla karşılaşmasın.
Politikalar ile yol, köprü, liman, hastahane gibi devlete ait
kurumların bazısı özelleştirildi.
Gelir vergisi yerine halka dolaylı vergiler yüklenmeye devam ediyor.
Trafik cezaları, HGS cezaları, elektrik, su, gaz, cep, internet
faturaları daha nice yük vatandaşın sırtında küfe olarak taşınıyor.
HGS ile ilgili benimde başıma gelen bir hadisede, hiç geçmediğim
yerde plakam kullanılmış.
İptal ettirene kadar ne uğraşlar verdim.
HGS icra dosyaları üzerinden kazanılan parasının boyutunu konunun
uzmanları daha iyi inceleyeceklerdir.
Biz halk olarak vatandaşa yaklaşım ne ona bakalım.
Unutmayalım:
Vatandaşın güvencesi devlettir…”
*- YAPAY ZEKA DESTEKLİ
Değerli Okuyucularım:
Ürün açıklamalarından stok bilgisine, müşteri yorumlarından
fiyatlandırmaya kadar pek çok unsur yapay zeka destekli alışveriş
deneyiminde önem kazanıyor.
TOBB E-Ticaret Meclis Üyesi ve ideasoft CEO’su Sinan Akdal, markaların
dijital görünürlük stratejilerini bu dönüşüme göre geliştirmesi
gerektiğini vurguladı.
E-ticarette tüketicilerin alışveriş yolculuğu değişiyor.
Geleneksel arama sonuçlarında kullanıcılar farklı bağlantılar
arasından seçim yaparken, yapay zeka destekli deneyimlerde ürünler
tüketicinin ihtiyacına göre değerlendiriliyor ve karşılaştırılıyor.
Bu dönüşümde markaların yalnızca ürün özelliklerini sıralaması yeterli
olmuyor; ürünün hangi ihtiyacı karşıladığını ve kullanıcıya ne gibi
faydalar sunduğunu da açıkça anlatması gerekiyor.
Türkiye E-Ticaret Ekosistemi Raporu’na göre ideasoft satıcılarının
yüzde 79,5’i yapay zeka kullanıyor.
Yapay zeka destekli alışveriş deneyimlerinin gelişmesiyle birlikte
e-ticarette rekabetin yeni boyutlar kazandığını belirten TOBB
E-Ticaret Meclis Üyesi ve ideasoft CEO’su Sinan Akdal, ürün
bilgilerinin doğru, güncel ve anlaşılır biçimde sunulmasının
markaların dijital görünürlüğü açısından önem kazandığını belirtti.
*-REKABETİN ÖNEMLİ BİR PARÇASI
Markaların ürünlerini müşterilerine anlatırken gösterdikleri özeni
yapay zeka sistemlerine sundukları bilgilere de göstermesi gerektiğini
belirten Akdal, “Biz yapay zekayı, işletmenin bilgisinden öğrenen bir
dijital çırak olarak görüyoruz.
İşletme ürününü ne kadar iyi tanımlar ve bu teknolojiye ne kadar doğru
bilgi sunarsa, yapay zekadan o kadar fazla fayda sağlayabilir.
Ürün açıklamalarının yanı sıra fiyat, stok, müşteri yorumları ve iade
koşullarının da güncel ve tutarlı olması gerekiyor” dedi.
Akdal, yapay zeka destekli alışverişte tüm markalar için geçerli tek
bir sıralama ölçütü bulunmadığına dikkat çekerek, tüketicinin
ihtiyacına göre fiyatın, ürün özelliklerinin veya kullanım amacının
öne çıkabileceğini ifade etti.
*- YAPAY ZEKA KULLANIYOR
ideasoft ve KPMG iş birliğiyle hazırlanan Türkiye E-Ticaret Ekosistemi
Raporu’na göre ideasoft satıcılarının yüzde 79,5’i yapay zekadan
yararlanıyor.
Ürün önerileri ve kişiselleştirme, pazarlamada hedefleme ve
segmentasyon ile fiyatlandırma ve kampanya optimizasyonu, öne çıkan
kullanım alanları arasında bulunuyor.
Bu verilerin e-ticaret işletmelerinin yeni teknolojileri benimseme
konusunda önemli bir mesafe katettiğini gösterdiğini belirten Akdal,
sıradaki adımın yapay zekayı günlük iş süreçlerine daha fazla entegre
etmek ve bu teknolojinin sağladığı faydayı ölçülebilir hale getirmek
olduğunu söyledi.
*-VERİMLİLİK FIRSATI
Yapay zeka destekli alışverişin, belirli ihtiyaçlara çözüm sunan küçük
işletmeler için de yeni fırsatlar yaratabileceğini belirten Akdal,
doğru ürün bilgisi sunmanın yanı sıra müşteriye verilen sözün
alışverişin her aşamasında karşılanması gerektiğini vurguladı. Güncel
fiyat ve stok bilgisi, anlaşılır teslimat koşulları ve kolay alışveriş
deneyimi, tüketicinin güvenini kazanmada belirleyici rol oynuyor.
ideasoft’un ürün isimlerini ve açıklamalarını yapay zeka desteğiyle
SEO uyumlu hale getiren özellikleri ile reklam planlama ve
optimizasyon süreçlerini otomatikleştiren AdPilot çözümünün
işletmelerin iş yükünü azaltmayı hedeflediğini belirten Akdal,
sözlerini şöyle tamamladı:
“Özellikle küçük işletmelerin zamanı ve pazarlama kaynakları sınırlı
olabiliyor. Yapay zekanın bu işletmeler için yeni bir iş yükü değil,
işlerini kolaylaştıran bir destek olması gerektiğine inanıyoruz.
‘ideasoft yanında’ anlayışımızla teknolojiyi somut faydaya
dönüştürmelerine yardımcı oluyor; işletmelerin ürünlerine,
müşterilerine ve büyüme hedeflerine daha fazla odaklanmasını
amaçlıyoruz.”
Şimdi uzun ve upuzun bir yazı okuyacaksınız.
Yine ‘Yapay Zeka’ ile ilgili…
Bence kesin ve saklayın…
Çünkü yediden yetmişe herkes ‘Yapay Zeka’yı kullanıyor, benim haricimde…
Yani sıkıntı mutlaka sizin de kapınızı çalacaktır.
Sadece firma isimleri değişecektir.
Ve de bazı hukukçular ya da uyanıklar ‘Yapay Zeka’ sayesinde çok para
kazanma bir noktada dolandırıcı olmanın yollarını da arayacaklardır.
*-YAPAY ZEKÂ KULLANMAK ‘AYIP’ MI?
Avukat Dr. Ceyda Cimilli Akaydın aynı zamanda eğitmen.
Önce bazı soruları soruyor, sonra yanıtlıyor:
Örneğin;
“Danışmanın kullandığı araç, hizmetin değerini değiştirir mi?
Avukatınız dilekçeyi elde yazmadığı için ücretinden indirim ister misiniz?
Dilekçeyi adliyeye götürmek yerine UYAP üzerinden sunması, hukuki
yardımın değerini azaltır mı?
Muhasebecinizin hesaplama yazılımından yararlanmasını ‘kolaya kaçmak’
sayar mısınız? “gibi…
Şimdi konuyu açalım:
Teknolojinin zaman kazandırmasını olağan karşılıyoruz.
Fakat aynı kolaylık yapay zekâdan geldiğinde, müşterinin aklına iki
soru geliyor:
‘Ben uzmana ödeme yaptım; işi neden yazılım yaptı?’ ve ‘Elli saatlik
iş beş saate düştüyse neden aynı ücreti ödüyorum?..’
*- ÜCRET İLİŞKİSİ
Bu soruların cevabı yalnızca yapay zekânın kullanılıp
kullanılmadığında bulunmuyor. Kararlaştırılan edimin, üretim
yönteminin ve ücret hesabının birbirinden ayrılması gerekiyor.
Aynı yapay zekâ kullanımı, bir sözleşmede olağan bir çalışma aracı;
başka bir sözleşmede vaat edilen kişisel katkının eksikliği; üçüncü
bir sözleşmede ise fazla ücret hesabının sebebi olabilir.
Bu yazıda avukat, ‘şirketlerin dışarıdan aldığı danışmanlık ve
yaratıcı hizmetlere odaklanıyorum. Reklam ajansı, muhasebeci, avukat
ve risk danışmanı örnekleri üzerinden hizmetin kalitesi, yöntemin
açıklanması ve ücret ilişkisini inceleyeceğim. Veri gizliliği ise
sonraki bültenin konusu.’ Diyor.
*- TANIMLAMA
Önce neyin borçlanıldığını belirleyelim
TBK m.470, eser sözleşmesini şöyle tanımlar:
“Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin
de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
TBK m.502/1 ise vekâlet sözleşmesini şu şekilde tanımlar:
“Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya
işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir.”
Bu iki hükmün ayrıldığı nokta, müşteriye bir dosya teslim edilip
edilmemesi değildir.
Bir reklam filminin kararlaştırılan niteliklerle meydana getirilmesi
ile bir şirketin hukuki risklerinin mesleki özenle incelenmesi farklı
edimlerdir.
İlkinde belirli bir eserin ortaya çıkarılması borçlanılabilir.
İkincisinde danışmanın belirlenen kapsamda inceleme ve değerlendirme
yapması gerekir; şirketin hiçbir uyuşmazlık yaşamaması ayrıca garanti
edilmiş olmayabilir.
Dolayısıyla “rapor teslim edildiğine göre sonuç borcu vardır” demek
de, “adı danışmanlıktır, sonuçtan hiç sorumlu olunmaz” demek de
isabetli değildir.
*- DAHA AZ EMEK, DAHA DÜŞÜK BEDEL ANLAMINA GELİR Mİ?
Sözleşmedeki taahhüt, görüşmeler, teklif ve işin niteliği birlikte
değerlendirilir.
Aynı ilişkide belirli bir çıktının teslimiyle sürekli danışmanlık
unsurları yan yana da bulunabilir.
Eser sözleşmesindeki “eser” kavramı ayrıca FSEK anlamında telif
korumasından yararlanacak eserle özdeş değildir.
Bu ayrım başlıktaki “ayıp” bakımından belirleyicidir.
Şirketler arası hizmet alımında günlük dilde kullanılan “ayıplı
hizmet” ifadesi, bütün talepleri tek bir hukuki rejime sokmaz.
Eserin ayıplı olması, üstlenilen incelemenin yapılmaması ve özen
borcunun ihlali ayrı değerlendirilir. Tüketici işlemlerine özgü
hükümler de şirketin ticari amaçlı danışmanlık alımına kendiliğinden
uygulanmaz.
Daha az emek, daha düşük bedel anlamına gelir mi?
Eser sözleşmesinde götürü bedel için doğrudan düzenleme TBK m.480/3’tür:
“Eser, öngörülenden az emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile işsahibi,
belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüdür.”
Maddenin ilk fıkrası da kural olarak yüklenicinin öngörülenden fazla
emek ve masraf nedeniyle bedel artırımı isteyememesini düzenler.
İkinci fıkra ise kendi şartları altında uyarlama ve sona erdirme
imkânlarını öngörür. Bu yapı, götürü bedelde maliyet hesabıyla
kararlaştırılmış karşı edimin aynı şey olmadığını gösterir.
*- YAPAY ZEKA KARARI DEĞİL
Somutlaştırırsak:
Ajans, belirli niteliklerde bir reklam filmini sabit bir bedelle
hazırlamayı üstlenmiş ve bunu gereği gibi yerine getirmiş olsun.
Kullanılan araçların işi hızlandırması, müşteriye kendiliğinden
maliyet tasarrufu kadar indirim isteme hakkı vermez.
Bunun için bedelin gerçekten götürü olması, taahhüdün yerine
getirilmesi ve üretim yöntemine ilişkin ayrıca bağlayıcı bir sınırlama
bulunmaması gerekir. Gerçekleşen giderler üzerinden hesaplaşma, açık
maliyet artı ücret modeli veya tasarruf paylaşımı kararlaştırılmışsa
aynı değerlendirme yapılamaz.
Buradaki hukuki dayanak “yapay zekâ kullanımı serbesttir” şeklinde
özel bir hüküm değildir.
TBK m.480/3’teki emek ve masraf azalmasının bedel üzerindeki etkisini,
teknolojiyle verimlilik sağlanan olaya uyguluyoruz. Ayrıca bu madde
eser sözleşmesi bölümündedir: Sabit ücret kararlaştırılan her
avukatlık, muhasebe veya risk danışmanlığı sözleşmesine doğrudan
uygulanamaz.
Yargıtay’ın film yapım maliyetine ilişkin kararı:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 21.09.2022 tarihli, E.2021/258,
K.2022/6133 sayılı kararı, tartışmaya somut bir örnek sunuyor.
Karar metnini doğrudan Yargıtay Karar Arama sisteminden okuyalım.
Uyuşmazlık “NEVA” adlı filmin yapımı ve pazarlanmasına ilişkin
protokolden doğuyor. Protokolde çekim maliyeti 1.000.000 TL olarak
belirlenmiş; davacının %25 oranında katılması, bu tutarın aşılması
hâlinde fazlanın yapımcı tarafından karşılanması kararlaştırılmış.
Davacı, gerçekleşen maliyetin daha düşük olduğunu ileri sürerek fazla
ödediğini düşündüğü kısmın iadesini istiyor.
İlk derece mahkemesi, hesaplanan daha düşük maliyet üzerinden iade
talebini kısmen kabul ediyor.
Yargıtay, temyiz incelemesinin 2 numaralı bendinde TBK m.480/1 ve
480/3’ü esas alıyor. Protokoldeki bedelin götürü belirlendiği sonucuna
vararak maliyetin azalmasına dayalı iade talebinin reddedilmesi
gerektiğini belirtiyor ve bu yönden kararı bozuyor.
Kararın mantığı şudur:
Tarafların götürü belirlediği bedeli, sonradan gerçekleşen daha düşük
maliyet üzerinden yeniden hesaplamak mümkün değildir.
Bu karar bir yapay zekâ kararı değildir.
Fakat yaratıcı üretim işinin daha az kaynakla tamamlanması nedeniyle
bedelin azaltılması tartışmasına somut bir karşılaştırma sağlar. Yapay
zekânın üretim maliyetini düşürmesi ile film yapımında başka
sebeplerle maliyet tasarrufu sağlanması arasında, götürü bedelin
işlevi bakımından bağlantı kurulabilir. Bu bağlantı, benim hukuki
değerlendirmemdir.
*- BİRBİRİNDEN AYRI KONULAR
Aynı kararın 3 numaralı bendi ikinci bir sınırı gösteriyor:
Filmin kararlaştırılan tarihte tamamlanmamasına bağlanan ceza koşulu
bakımından davacının talebi haklı görülüyor.
Demek ki bedelin maliyet azalmasına rağmen korunması, teslim süresi
gibi başka taahhütleri etkisiz kılmıyor.
Ajansın “daha ucuza ürettim ama bedelim sabit” savunmasıyla
“sözleşmenin kalan şartlarını yerine getirmesem de olur” sonucu
birbirinden ayrılmalıdır.
Ayıp nedeniyle indirim, tasarruf nedeniyle indirim değildir
TBK m.475/1’in 2 numaralı bendi, yüklenicinin eserdeki ayıptan sorumlu
olduğu durumda iş sahibine şu seçimlik hakkı tanır:
“Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.”
Hükümdeki indirim sebebi üreticinin daha az yorulması değildir.
Sözleşme gereği sunulması gereken nitelikle teslim edilen eserin
niteliği arasındaki ayıptır. TBK m.474 ve m.477’deki gözden geçirme,
bildirim ve kabul düzenlemeleri de ayrıca dikkate alınmalıdır.
*- AYIP SONUCU OLAMAZ
Ajansın yapay zekâyla hazırladığı görsel, kararlaştırılan ölçüleri,
kullanılabilirliği ve diğer nitelikleri taşıyorsa yalnızca araç
değişti diye ayıp sonucu çıkarılamaz.
Buna karşılık ambalaj üzerindeki bilgiler yanlış üretilmiş, ürünün
görünümü gerçeğe aykırı verilmiş veya görsel kararlaştırılan kullanım
için elverişsiz kalmışsa somut nitelik eksikliği incelenir.
Yapay zekâ kullanılması ayıbın sebebini açıklayabilir; hukuki
değerlendirme yine teslim edilen edim üzerinden yapılır.
Üretim yöntemi açıkça vaat edilmişse farklı bir sorun doğar.
Müşterinin ürünleriyle stüdyoda çekim yapılacağı taahhüt edilmişken,
sentetik bir görselin teslim edilmesi yalnızca “aynı güzellikte bir
görsel” savunmasıyla karşılanamaz. Yöntem sözleşmenin içeriğine girmiş
olabilir.
Bu durumda ayıp, eksik ifa veya başka bir sözleşmeye aykırılık
nitelendirmesi, vaat edilen edime göre yapılır.
*- MESLEKİ ÖZEN
Vekâlet ağırlıklı danışmanlıkta ise m.475’teki bedel indirimi hakkını
olduğu gibi aktaramayız.
İncelemenin yapılmaması, özensiz yapılması, ücretin hangi iş için
kararlaştırıldığı ve müşterinin talebinin niteliği birlikte ele
alınır. Tazminat talebiyle ücretin doğmadığı veya fazla hesaplandığı
itirazı da aynı hukuki talep değildir.
Uzman incelemesinin ölçüsü dakika değil, mesleki özendir
Vekilin özen borcunun ölçüsü TBK m.506/3’te düzenlenir:
“Vekilin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer
alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi
gereken davranış esas alınır.”
Maddenin ikinci fıkrası da işin, vekâlet verenin haklı menfaatleri
gözetilerek sadakat ve özenle yürütülmesini gerektirir. Kanun bir
sözleşme incelemesinin mutlaka belirli sayıda saat sürmesini
istemiyor. Fakat bunun karşılığında “makul görünen bir metin üretildi,
özen gösterildi” sonucunu da kabul etmiyor.
*- MUHASEBECİ DE KULLANIYOR
Avukatın yapay zekâ destekli sözleşme incelemesinde, önerinin
yürürlükteki hukukla, sözleşmenin diğer hükümleriyle ve müvekkilin
amacıyla uyumu değerlendirilmelidir.
Risk danışmanının raporunda ise kullanılan varsayımların şirketin
gerçek işleyişine uyup uymadığı, kapsam içindeki süreçlerin incelenip
incelenmediği önemlidir.
Muhasebecinin işlemleri otomatik hazırlatması, sınıflandırmanın ve
hesaplamanın mesleki olarak kontrol edilmesi gereğini ortadan
kaldırmaz.
Bu yaklaşım uzmanı her olumsuz sonuçtan sorumlu tutmaz.
İnceleme sırasında gerekli özen gösterilmiş olmasına rağmen dava
kaybedilebilir, farklı bir hukuki yorum benimsenebilir veya
öngörülemeyen bir ticari risk gerçekleşebilir. Özen borcunun ihlaliyle
sonucun olumsuzluğu birbirine eşitlenmemelidir.
HGK kararı: Çoğunluk ile karşı oyun ayrıldığı yer
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2023 tarihli, E.2022/109,
K.2023/439 sayılı kararında avukatın, trafik kazası nedeniyle açılan
tazminat davasında ıslah ettiği kısmın zamanaşımından reddedilmesi
üzerine sorumluluğu tartışılıyor. Kararın tamamı, çoğunluk gerekçesi
ve karşı oy birlikte doğrudan Yargıtay sisteminden incelendiğinde şu
ayrım ortaya çıkıyor.
Çoğunluk, 42. paragrafta vekilin edim sonucundan değil edim fiilinden
sorumlu olduğunu vurguluyor.
Somut olayda zararın öğrenilme anı ve zamanaşımının başlangıcına
ilişkin hukuki değerlendirme farklılığının olumsuz sonucunun avukata
yüklenemeyeceği; özen borcuna aykırı davranış ve zarar arasında
nedensellik bağından söz edilemeyeceği sonucuna varıyor. Direnme
kararı bu gerekçeyle bozuluyor.
Kararın 43. paragrafında aktarılan ve devamındaki karşı oyda açıklanan
yaklaşım ise avukatın farklı içtihatları gözeterek müvekkilini hak
kaybından koruyacak en emin yolu seçmesi gerektiğini savunuyor.
Bu görüş çoğunluk tarafından benimsenmiş değildir. Kararı “HGK, avukat
karşıt riski gözetmediği için sorumludur dedi” şeklinde sunmak kararın
sonucunu tersine çevirmek olur.
*- KULLANMA VE KURTULMA
Yapay zekâ destekli danışmanlık bakımından benim çıkarımım şu:
Bir çıktının sonradan yanlış bulunması, tek başına mesleki özenin
ihlal edildiğini kanıtlamaz.
Danışmanın hangi kaynaklara baktığı, somut verileri nasıl
değerlendirdiği, görüşünü hangi gerekçeyle oluşturduğu ve müşteriye ne
aktardığı incelenmelidir.
Buna karşılık hiç kontrol edilmemiş bir çıktıyı “hukuki yorum tercihi”
olarak savunmak da bu karardan çıkarılamaz. Savunulabilir
değerlendirmeyle değerlendirmenin hiç yapılmaması farklıdır.
Yapay zaka ile beş saatte tamamlanan iş için elli saat yazılabilir mi?
Ücret tartışmasını yalnızca sabit bedel üzerinden yürütmek eksik
kalır. Vekâlette TBK m.502/3 şöyledir:
“Sözleşme veya teamül varsa vekil, ücrete hak kazanır.”
*- ÜCRET HESABI
Hüküm, bütün vekâlet ilişkileri için tek bir ücret hesabı getirmez.
Sözleşmedeki hesabı ve varsa mesleğe özgü düzenlemeleri incelememiz
gerekir. Avukatlık ücretinin özel kanundaki rejimi de ayrıca saklıdır.
Saatlik ücrette ise TBK m.508’deki hesap verme borcu, yürütülen işin
ve ücret hesabının açıklanması bakımından önem taşır.
Örneğin danışmanlık şirketiyle fiilen çalışılan insan saati üzerinden
anlaşılmış olsun. Aynı inceleme eskiden elli saat sürerken yapay zekâ
yardımıyla beş saatte tamamlanmışsa, elli saat geçmiş gibi fatura
düzenlemek, işin daha değerli olduğu savunmasıyla açıklanamaz.
Gerçek süre üzerinden hesap yapılır; araştırma, çıktının denetlenmesi,
düzeltme ve müşteriye uyarlama için fiilen harcanan süre de anlaşmaya
göre bu hesaba girer. Makinenin tek başına işlem yaptığı süreyi insan
çalışma saati saymak için ayrıca sözleşmesel dayanak gerekir.
*- SABİT PAKET Mİ?
“Ayda elli saate kadar destek” ifadesi ise tek başına hesabı çözmez.
Bu, fiilî saate göre hesaplanan ve elli saatle sınırlanan bir hizmet
mi; elli saatlik kullanım hakkı içeren sabit paket mi; yoksa talep
olmasa da hazır bulunmayı içeren bir kapasite taahhüdü mü?
İlkinde beş saatlik çalışma beş saat üzerinden hesaplanabilir.
İkincisinde kullanılmayan saatlerin bedeli ve devri paket şartlarına
bağlıdır. Üçüncüsünde ücretin bir bölümü erişilebilirliğin karşılığı
olabilir.
‘Verimlilik on kat arttı’ diye elli saatlik limit kendiliğinden beş
yüz saate dönüşmez.
Fiilî insan saati ölçülüyorsa limite gerçek insan emeği yazılır; aynı
saatte daha çok iş yapılması bu ölçünün doğal sonucudur.
“Standart iş birimi” veya işlem adediyle fiyatlama isteniyorsa bunun
açıkça kararlaştırılması gerekir. Saatin neyi ölçtüğünü değiştirmeden
yalnızca faturadaki sayıyı korumak uyuşmazlık üretir.
Yapay zekâ kullanımı müşteriye açıklanmalı mı?
TBK m.505/1’in ilk cümlesi açık bir başlangıç noktasıdır:
“Vekil, vekâlet verenin açık talimatına uymakla yükümlüdür.”
*- DİLİN DÜZELTİLMESİ…
Hükmün devamında talimattan ayrılmanın istisnaları ve sonuçları düzenlenir.
Bundan her yazım düzeltmesi için ayrı izin alınacağı sonucu çıkmaz.
Fakat müşterinin kabul edilmiş açık talimatı veya sözleşmede
belirlenen yöntem, genel bir teknoloji kullanımı savunmasıyla yok
sayılamaz.
Dil düzeltmesi, belge sınıflandırması ve başlık önerisi gibi destek
kullanımları ile esaslı değerlendirmeyi otomatik sisteme bırakmak aynı
değildir.
Sözleşmede belirli uzmanın kişisel incelemesi vaat edilmişse bu
incelemenin yerine otomatik rapor sunulması, müşteriye sonradan bilgi
verilerek kendiliğinden uygun ifaya dönüşmez.
Bilgilendirme, sözleşme değişikliğine rıza ile aynı şey değildir.
TBK m.506/1’in şahsen ifa düzenlemesi de göz önünde tutulmalıdır.
Ancak yapay zekâ bir yazılım olduğu için her kullanımını doğrudan bir
başka kişiye vekâlet verme olarak nitelendirmek doğru olmaz.
Asıl soru, danışmanın borçlandığı kişisel mesleki faaliyeti hâlâ
kendisinin yerine getirip getirmediğidir. Bir yazılımın
kullanılmasıyla başka bir hizmet sağlayıcısına işin devredilmesi de
ayrıca ayrılmalıdır.
İyi uygulama, “yapay zekâ kullanabiliriz” şeklinde sınırsız bir
cümleyle yetinmemektir. Hangi işlerde destek alınacağı, hangi çıktının
uzman kontrolünden geçeceği ve yöntemde esaslı değişiklik olduğunda
nasıl anlaşılacağı belirlenmelidir.
Bu öneri, bütün sektörler için aynı içerikte yeni bir kanuni bildirim
yükümlülüğü bulunduğu iddiası değildir.
*-YABANCI KARAR VE MESLEKİ REHBERLER NE DİYOR?
İngiltere ve Galler’deki Ayinde / Al-Haroun kararı, [2025] EWHC 1383
(Admin), 6 Haziran 2025, doğrulanmamış hukuki materyalin mahkemeye
sunulmasını ele alır.
Kararın 7 ve 8. paragraflarında, yapay zekâ araştırmasının yetkili ve
güvenilir kaynaklarla doğrulanması yükümlülüğü açıklanır.
Başkasının yaptığı araştırmaya dayanmak da bu sorumluluğu kaldırmaz.
Bu bir ücret indirimi kararı değildir; danışmanın sunduğu içeriği
kontrol etmesi bakımından karşılaştırmalı örnektir.
TBB’nin 2026 tarihli Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye
Rehberi’nin 6.1 bölümü, kazanılan sürenin fiilen çalışılmış gibi
faturalandırılmaması gerektiğini belirtir. Basılı 27. sayfası ise
yapay zekâ kullanımını otomatik ücret indirimi sebebi saymaz. Bilgi,
strateji ve sorumluluğun hizmet değerindeki yerini vurgular. Rehber
avukatlık içindir; muhasebe veya reklam sektörüne doğrudan bağlayıcı
kural olarak taşınamaz.
ABA’nın 29 Temmuz 2024 tarihli Formal Opinion 512 görüşü de saatlik
ücrette gerçek süreyi esas alır. Bunun yanında sabit ücretin makullük
denetimine tabi olduğunu, yapay zekânın işi önemli ölçüde
hızlandırmasının aynı ücretin makullüğünü somut koşullarda
etkileyebileceğini açıklar. Türkiye’de doğrudan bir bedel indirimi
hakkı yaratmaz. Ancak “sabit ücret hiçbir koşulda tartışılamaz”
genellemesinin karşılaştırmalı hukukta da savunulamayacağını gösterir.
[6]
Bu kaynakların ortak faydası, kullanılan araca ilişkin açıklamayı
denetimin yerine koymamalarıdır.
Şirketin satın alma sürecinde yalnızca “yapay zekâ kullanıyor
musunuz?” diye sorması yeterli değildir.
Hangi mesleki işlemin kim tarafından yapıldığı, kontrolün kapsamı ve
ücretin hangi ölçüye bağlandığı daha belirleyicidir.
*- SÖZLEŞME VE ÇALIŞMA DÜZENİNDE NE DEĞİŞMELİ?
Hizmet tanımı yalnızca “risk raporu hazırlanması” olarak bırakılırsa,
müşterinin beklediği incelemeyle danışmanın sunduğu çıktı arasındaki
fark geç fark edilir.
İncelenecek süreçler, esas alınacak belgeler, raporun cevaplayacağı
sorular ve kapsam dışındaki hususlar belirlenmelidir. Uzman
incelemesinin neyi kapsadığı da anlaşılır olmalıdır. Bu, belirli bir
ticari sonucun garanti edildiği anlamına gelmez.
Ücret hükmünde ise sabit sonuç bedeli, fiilî çalışma süresi, işlem
başına ücret ve hazır bulunma kapasitesi ayrılmalıdır. Kontrol ve
düzeltme süresinin kapsama dahil olup olmadığı, tekrar işlerin nasıl
ücretlendirileceği ve araç maliyetinin ayrıca yansıtılıp
yansıtılamayacağı açıklığa kavuşturulmalıdır.
Gerçek giderin iadesiyle hizmet bedeli aynı kalem değildir.
Teslimde yalnızca raporun sayfa sayısına bakmak yerine,
kararlaştırılan sorulara cevap verilip verilmediği kontrol
edilmelidir.
Danışmanın da hangi incelemeyi yaptığını ve hangi varsayımlarla sonuca
ulaştığını gösterebilecek bir çalışma kaydı bulunmalıdır. Her işlem
için uzun bir tutanak gerekmez; fakat faturadaki süre ve rapordaki
uzman katkısı gerektiğinde açıklanabilmelidir.
Müşterinin danışmanın yorgunluğunu satın aldığını varsayamayız.
Buna karşılık müşteri uzman incelemesi satın almışsa, yalnızca akıcı
bir metin sunmakla bu borç yerine getirilmiş olmaz.
Yapay zekâ kullanmak kendiliğinden “ayıp” değildir.
Hukuki değerlendirme, vaat edilen işin hangi yöntemle, hangi nitelikte
ve hangi ücret hesabıyla yerine getirildiğine dayanır.
Danışmana verilen sözleşmelerin, şirket belgelerinin veya müşteri
bilgilerinin yapay zekâya aktarılması ayrı bir hukuki meseledir.
Kaynaklar
[1] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
[2] Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 21.09.2022, E.2021/258, K.2022/6133;
özellikle gerekçenin 2 ve 3 numaralı bentleri.
https://karararama.yargitay.gov.tr/ .
[3] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 10.05.2023, E.2022/109, K.2023/439;
özellikle par.19, 24–26, 42–44 ve karşı oy.
*-
Yorumlar yükleniyor...