Çeşme’de orkinos ölümleri için “bağımsız bilimsel inceleme” çağrısı

Çeşme ve Karaburun kıyılarında geçen yaz gündeme gelen orkinos ölümleri yeniden görülmeye başladı. Çeşme Yarımadası Çevre Derneği (ÇEŞÇEP), konuya ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, geçtiğimiz yıl aynı dönemde kıyılara yaklaşık 1500 ölü orkinosun vurduğunu belirterek, balıklardan alınan numunelerin Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı laboratuvarlara gönderildiğini ancak sonuçlara ilişkin kamuoyunu tatmin edecek kapsamlı bir açıklama yapılmadığını savundu.

Dernek açıklamasında, bu yıl da benzer ölümlerin yaşandığı belirtilerek, yetkili kurumlara inceleme sonuçlarını kamuoyuyla paylaşmaları çağrısında bulunuldu.

Bilimsel çalışmaya dikkat çekildi

ÇEŞÇEP, Bursa Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesinden araştırmacılar tarafından gerçekleştirildiğini belirttiği ve 2026 yılında uluslararası hakemli “Frontiers in Cellular and Infection Microbiology” dergisinde yayımlanan bir çalışmaya da dikkat çekti.

Derneğin aktardığına göre söz konusu araştırmada, orkinoslarda görülen ölümlerde “kapsüllü Lactococcus garvieae” adlı bakterinin önemli rol oynayabileceği ortaya konuldu.

Açıklamada, bakterinin deniz suyu sıcaklığının yaklaşık 15-16 derecenin üzerine çıkmasıyla daha etkili hale gelebildiği, Ege Denizi'nde yaz aylarında su sıcaklığının 22-25 derece seviyelerine ulaşmasının ise hastalığın gelişmesi için uygun koşullar oluşturabileceği ifade edildi.

Hastalığın ilk aşamada kalp, karaciğer ve dalak gibi iç organları etkileyebildiği, ilerleyen dönemde ise deride yaralar ve pul kayıplarının ortaya çıkabildiği kaydedildi.

“Sıcaklık ve kirlilik birlikte etkili olabilir”

ÇEŞÇEP açıklamasında, Gerence ve Ildır körfezlerindeki balık çiftliklerine de dikkat çekildi.

Bölgenin görece kapalı yapıda olduğu ve suyun yenilenmesinin sınırlı kalabildiği belirtilen açıklamada, çiftliklerdeki yemleme faaliyetleri ile organik atıkların deniz ortamında birikme ihtimali bulunduğu ifade edildi.

Dernek, atıkların hastalığı doğrudan bulaştırdığına ilişkin bilimsel çalışmada kesin bir bulgu bulunmadığını da vurgulayarak, artan su sıcaklığı ile organik kirliliğin bir araya gelmesinin bakterinin yayılmasına dolaylı olarak uygun ortam hazırlayabileceği görüşünü aktardı.

Ağlara çarpma ihtimali de değerlendiriliyor

Açıklamada, serbest yaşayan orkinosların çiftlik çevresindeki yemlere ulaşabilmek amacıyla kafeslere yaklaşmaları ve bu sırada ağlara çarpmalarının da ölümleri artıran etkenlerden biri olabileceği yönündeki iddialara değinildi.

ÇEŞÇEP, bu ihtimalin mekanik olarak mümkün olduğunu ancak incelenen balıklarda ağlara çarpmayı kesin biçimde ortaya koyan bir bulguya henüz ulaşılamadığını belirtti.

Hastalık nedeniyle zayıflayan ve yön bulmakta güçlük çeken balıkların ağlara veya kayalıklara çarpmasının mevcut tabloyu ağırlaştıran ek bir faktör olabileceği ifade edildi.

ÇEŞÇEP'ten Bakanlık ve İl Tarım Müdürlüğüne çağrı

ÇEŞÇEP, mevcut verilerin ölümlerin tek bir nedene bağlanamayacağını, artan deniz suyu sıcaklığı, çevresel baskılar ve bakteriyel hastalık gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterdiğini savundu.

Dernek açıklamasında şu çağrıda bulundu:

“Tarım ve Orman Bakanlığı'nı ve İzmir İl Tarım Müdürlüğü'nü; geçen yıl ve bu yıl alınan numunelerin sonuçlarını kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşmaya, bağımsız bilim insanlarını sürece dahil etmeye ve körfezlerimizdeki su kalitesini düzenli olarak denetleyip raporlamaya bir kez daha davet ediyoruz.”

"Ölü balıklara sakın dokunmayın"

ÇEŞÇEP ayrıca vatandaşları kıyıya vuran ölü veya yaralı balıklara dokunmamaları ve bu balıkları tüketmemeleri konusunda uyardı.